On Air Sunday Night Chill Out Chris Pearson | 7:00pm - 9:00pm

Traa dy Liooar 15oo Mean Souree 2026

Meeryn ass Traa dy Liooar, Jelune 15oo Mean Souree 2026

Ayns soie yn Chiare as Feed Jemayrt y 9 Mean Souree, ren yn Shirveishagh son Slaynt as Kiarail y Theay, as Oltey yn Chiare as Feed son Doolish Yiass, Claire Christian, feeraghey dy jean Stiureyder Shallidagh ny Obbraghyn son Kiarail Vannin, Shaun Stacey, faagail yn oik shen tra hig jerrey er y chonaant echey 'sy vee shoh shoh çheet. 

Er y gherrid haink y naight dy jinnagh Ard Sheckter Kiarail Vannin, Teresa Cope, irree ass yn oik eck yn 1 Jerrey Souree lurg queig bleeaney 'syn oik shen. Beggan lurg shen dooyrt Caairlagh Boayrd Kiarail Vannin, yn Olloo Wendy Reid, dy jinnagh ish irree ass yn oik ecksh neesht, er yn oyr dy row ee er jeet stiagh dy obbraghey rish Bnr Cope, as myr shoh dy row eh yn traa kiart jee dy faagail ec yn un traa neesht.

Hug Oltey yn Chiare as Feed son Doolish Hwoaie, John Wannenburgh, feysht scruit er Bnr Christian mychione ard oikyn elley Kiarail Vannin harragh dy ve follym dy leah, as haink eh magh 'sy freggyrt scruit da'n feysht shen dy row Mnr Stacey er reaghey dy faagail neesht. Ayns soie yn Chiare as Feed va Bnr Christian gra, lesh y naight mychione Bnr Cope, yn Olloo Reid as nish Mnr Stacey, nagh row ee jerkal rish fir oik elley faagail. 

Ta Kiarail Vannin er veeraghey dy jig Stiureyder Lhee Sheckteragh Kiarail Vannin, yn Fer-lhee Chris Stockport, dy ve Ard Sheckter Interim ayns ynnyd jeh Bnr Cope, rere conaant rish shey meeaghyn. 'Sy traa shoh, ta Kiarail Vannin gra dy jean y Fer-lhee Stockport leeideil y çheshaght trooid yn aa-scrutaght jeh'n aght-reillee eck dy ve jeant eddyr Rheynn Slaynt as Kiarail y Theay as Kiarail Vannin. 

Ta Kiarail Vannin gra dy vel mooarane keeayll chionnit ec y Fer-lhee Stockport as recortys mie myr leeideilagh, chammah's ceau ny sodjey na 20 blein myr Fer-lhee Cadjin. T'ee gra, roish myr diank eh dy ve Stiureyder Lhee Sheckteragh Kiarail Vannin, Mee Vayrt 2025, dy row eh Stiureyder Sheckteragh er y voayrd jeh sheshaght lhee vooar 'sy Vretin.

Ta'n Fer-lhee Stockport gra dy nee onnor eh as dy vel eh goaill taitnys jeh çheet gys y phaart interim shoh, as dy vel eh jeeaghyn roish gys obbraghey rish cumraagyn ayns Kiarail Vannin as yn Rheynn Slaynt as Kiarail y Theay dy livrey y currym va coardit ec y reiltys. T'eh gra dy jean eh jeeraghey er cur ablid da fwirranyn jeean, profeshoonagh Kiarail Vannin freayll rish yn obbyr scanshoil oc dagh laa, ayns cur kiarail sauçhey, fondagh, erreeishagh, son pobble Ellan Vannin. T'eh gra dy vel shareaghey shirveishyn as eiyrtyssyn son y cho-voodeeys foast jannoo seose yn ard tosheeaght oc.

Ta Bnr Christian gra dy vel ee goltaghey yn Fer-lhee Stockport 'syn oik shoh myr Ard Sheckter Interim. T'ee gra dy vel leeideilys lajer profeshoonagh clinicoil lane femoil ayns jannoo reaghyssyn vees fondagh, as dy vel yn Fer-lhee Stockport er hoilshaghey magh yn aght t'eh toiggal yn aght dy livrey shirveish sauçhey dy ard vieys. T'ee gra dy nee scanshoil eh dy jean y paart noa echey shickyr dy vel reddyn goll er dy rea as dy jean eh mooar jeh deanyn ec cree Kiarail Vannin ayns ve currit da'n chooish, as cooney feeu eh, cur arrym da as cummal seose ard vieys ayns stiurey ymmyrkey olteynyn y wirran as ayns livrey kiarail ayns shirveishyn slaynt as kiarail y theay vees cur surransee 'sy çhesh-vean.

Ta Sheshaght y Wirran Lhee gra dy ren 88% jeh ny olteynyn eck ceau teiy er y gherrid dy ghra nagh row ad cur barrant ayns leeideilys Kiarail Vannin. Ooilley cooidjagh ren 133 fer-lhee goaill ayrn 'sy teiy, lesh 117 jeu gra nagh row barrant oc ayns Kiarail Vannin as 14 fir-lhee va gra dy vel barrant oc aynjee, lesh daa heiy mhillit. Ta bing y Heshaght gra dy nee'n fys dy row ad jannoo aarloo son y teiy shoh yn oyr ren ny three olteynyn, Bnr Cope, yn Olloo Reid as Mnr Stacey, reaghey dy irreeass nyn oik. 

Ta'n Sheshaght er noltaghey y naight dy vel Kiarail Vannin er phointeil yn Fer-lhee Stockport dy ve'n Ard Sheckter Interim, as gra dy vel shoh yn chied cheim lane femoil ayns caghlaa jarrooagh. Agh t'ee gra, ny yeih, nagh vel pointeil un fer-lhee ayns paart interim jannoo jeh Kiarail Vannin sheshaght vees goll er stiurey liorish y cheird lhee, as t'ee gra dy vel ee geearree fakin red ennagh jeant çhelleeragh, dy reaghyssagh dy gheddyn rey rish cultoor nieuagh dy reireydys, as dy chur surransee er-ash ec cree y chiarail. 

Ta'n ving er chur eam roish nish son boayrd Kiarail Vannin vees goll er stiurey ec fir chlinicoil.

---oooOooo---

Ta'n Shirveishagh Christian gra dy vel yn earroo dy obbreeyn vees gobbraghey da Kiarail Vannin as y preays dy vishaghey argid faillee 'naght cheddin as vees jeant 'sy Reeriaght Unnaneysit jannoo doillee eh dy chur faaishnys er costys y hirveish slaynt. Nee Bnr Christian shirrey er olteynyn Tinvaal laa ny vairagh, Jemayrt y 16 Mean Souree, dy choardail rish cur £20.8 millioon dy argid elley son y vlein argidoil 2025-26.

Ta mysh 3,000 dy leih gobbraghey da Kiarail Vannin, as ta barganeaghyn mychione argid faill goll er cummal rish kuse dy heshaghtyn. Ta Bnr Christian gra nagh vel Kiarail Vannin er choardail er bishaghyn ayns argid faillee rish kuse jeh ny ardyn çheusthie jeh Kiaril Vannin, dy vel stholkyn goll er jannoo liorish fir-lhee 'sy Reeriaght Unnaneysit, nagh vod ad coardail er shen as er-lhee dy vel ad shirrey red ennagh gollrish 8% ny 9%, as nagh vel shen dy bollagh ny va reaghit 'sy chlaare argidoil ain ec toshiaght ny bleeaney shoh, myr shoh dy vel eh orrin dy jarroo dy ghoaill tastey jeh shen.

---oooOooo---

Ta Caairlagh y Ving Phlannal, as Oltey yn Chiare as Feed son Connaghyn, Rob Callister, gra dy vel cur unnid feeacklagh shallidagh ayns pairk gleashtan çheumooie jeh troggal smoo Thie Lheihys Çheerey Rhumsaa as yn Ard cowrey jeh'n reiltys failleil. Dooyrt eh dy nee cooish treih ee, as dy vel ee gennaghtyn dy lhisagh y seyraad feeacklagh ve çheusthie jeh'n thie lheihys, shaghey ve 'sy phairk gleashtan. 

Va'n yeearree phlannal currit stiagh liorish Kiarail Vannin son yn unnid feeacklagh shallidagh dy ve 'sy phairk gleashtan rish mysh 18 meeaghyn, as dy bee eh harrish mysh 10 ynnydyn pairkal. Haink y treealtys shoh er yn oyr dy daink Ward Martin 'sy thie lheihys çheerey dy ve dooint Jerrey Fouyir 2025, as hoshiaght ve dy gheddyn rey rish paittyn ayns shen. Agh choud's va'n obbyr shen goll er jannoo, hooar ad fout strughtooroil lesh y vullagh, as neayr's shen ta baght neu-chrogheydagh er chur enn er foutyn strughtooroil elley, vees goaill stiagh lesh ny mulleeyn, lesh y choarys çhiass, lesh coaryssyn son ushtey, lesh sauçhys noi aile as lesh dorryssyn as uinnagyn, as t'eh er jeet magh dy vel feme er mysh £4 millioon dy charraghey ad.

Va colught Kiarail Feeacklagh Mongey gobbraghey 'sy troggal smoo, agh tra haink feme er dooney eh son yn obbyr, v'ad currit da troggal colught elley, Feeacklagh Lhiattee y Chrink roish my daink sthap er Mee Averil mleeaney. 

Dinsh Mnr Callister da'n ving dy nee stayd boght t'ayn as nagh vel eh ro vie dy vel feme er unnid feeacklagh shallidagh, agh dy nee shirveish lane-femoil ee son cummaltee y Twoaie Vooar er yn oyr nagh vel kiareyderyn elley ayn. 

---oooOooo---

Er coontey doilleeidyn bentyn da Thie Lheihys Çheerey Rhumsaa as yn Ard, as Ward Martin foast ve dooint, ta Kiarail Vannin smooinaghtyn mychione jannoo ymmyd jeh troggal elley myr ward son surransee, as dy vel screeunyn er ve currit da lughtyn-thie as mooinjer oc nyn gummaltee ayns thie kiarail cummalagh, Reayrt Skyal. 

Ta Reayrt Skyal yn unnid son shenn surransee lesh doilleeidyn inçhynagh oc, as ta mooinjer jeu greinnaghey Kiarail Vannin dy smooinaghtyn feer dowin mychione yn eiyrtys orroo jeh scughey magh ad gys boayl ennagh elley. Ta Barrantagh Rhumsaa noa-reiht, Eric Corkish, gra dy row yn unnid shen troggit ec costys jeh £3.4 millioon punt, as dy row eh troggit er-lheh son sleih as dementia jannoo orroo, as dy row çhaglym er ny chummal ayns Doolish y laa roish my ren Radio Vannin loayrt rish - shen dy ghra dy row y çhaghlym goll er cummal Jelune shoh chaie, y 8 Mean Souree - as dy row yn eiyrtys jeh ny v'er haghyrt ayns Rhumsaa, t'eh credjal, goll er loayrt mychione ayns shen, as dy vel y fys t'er jeet da veih 'n Shirveishagh Slaynt, shen dy jed screeuyn magh, as dy row ad treishteil yn oie roish shen dy beagh eh livreit y laa shen – shen dy ghra, Jemayrt y 9 Mean Souree – agh t'eh gra, choud's ta fys oc, nagh row screeunyn er nyn livrey, as dy jean shen cur y reaghys jeh ny vees er çhee taghyrt ayns shen.

Ta Mnr Corkish gra dy vel y feysht t'ayn, c'raad ta ny surransee shoh dy gholl? T'eh gra dy vel ad ayns shen lesh dementia, dy vel ny lughtyn-thie oc goll stiagh ayn, dy lickly, yn chooid smoo dy laghyn er-son kuse jeu, as myr vees ad er ny scughey stiagh ayns thieyn cummalagh, dy vel eh possible dy voddagh ad ve ayns fer jeu ayns Purt Çhiarn ny ayns Doolish ny ayns Balleychashtal – nagh vel fys ec peiagh erbee er y voayl bee ad currit da, as nagh beagh ny feallee shoh eisht geddyn keayrtee erbee. 

Ta Mnr Corkish çheet er Tina, as shen dy ghra Tina Jauncey, as y voir eck ayns Reayrt Skyal. T'eh gra dy vel y peiagh as va Bnr Jauncey loayrt ree, shen Rebecca Dooley, ta ny fer toshee jeh shirveishyn son shanstyryn , agh nagh ren ish feeraghey dy row ad dooney, agh dy row eh fer ass kiare jeu as foddee dy jean eh dooney, dy chur stiagh ayn Ward Martin.

Ta Bnr Jauncey gra dy ren ee surranse liorish shoh lesh Cummal Mooar, va thie cummalagh elley ayns Rhumsaa, three bleeaney er dy henney tra va'n voir eck ayns shen, as nagh vel reaghys er ve jeant foast er shen, dy row ee gennaghtyn gyn smooinaght dy voddagh shoh ve'n firriney, dy jagh ee gys y thie cummalagh y laa er-giyn, as gyn y reireyder va kionefenish, dy dug ee eisht eam er Rebecca Dooley, ren feeraghey dy nee'n firriney eh, ny faaueyn v'ee er chlashtyn, as dy row eh fer ass kiare jeu va goll er sur-smooinaghtyn er, as dy jinnagh shin geddyn screeuyn feer leah, as dy row y 28, myr shoh shen dy ghra Mee Voaldyn.

Ta Bnr Jauncey gra dy row çhaglym reaghit oc rish Bnr Dooley y 11 Mean Souree, va Jerdein shoh chaie, agh choud's ta fys eck, nagh vel ooilley y vooinjer da'n sleih ayns shen er n'gheddyn y fys shen. T'ee gra dy vel yn imnea eck son y voir eck, as dementia jannoo urree dy mooar, as ny doilleeid veagh jeant my vees ee scughit, dy vel shen y paart vees cur boirey, as dy vel eh mie er enn, my vees oo scughey ny cummaltee shoh, dy vod y stayd oc çheet dy ve ny smessey. T'ee gra dy vel ee geearree jannoo dy chooilley red dy choadey y voir eck, ayns rieughid.

Ta Phil Penketh gra dy vel eh kiart myr ta Bnr Jauncey er n'ghra, dy vel eh er jeet myr beggan dy ghrogh yindys orroo ooilley dy gheddyn magh ny faauyn, as yn aght yinnagh eh jannoo jeeill, shen dy vel mooinjer oc 'sy thie kiarailagh as reesht dementia jannoo urree dy mooar, as dy by hreih eh, scughey y ven shoh, dy beagh eh agglagh, dy beagh eh dy feer skielleydagh er-e-son. T'eh gra, tra t'ad dy jarroo goll lesh shilley urree, as dy vel ad jannoo keayrt dagh laa, dy vel ad fakin ooilley ny cummaltee ayns shen,  dy vel ad nyn soie 'sy çhamyr hoie ny shooyl mygeayrt, agh dy vel ad ooilley jeeaghyn dy hoiggal y boayl t'ad ayn as quoi marish t'ad.

Ta Mnr Penketh gra, my vees ny feallee shoh scarrit, dy vod sleih ve lane shickyr nagh bee ad ooilley currit cooidjagh, as dy jean shen cur tooilley doilleeidyn orroo. T'eh gra nagh vod eh credjal Kiarail Vannin, dy vel unnid troggit son yn oyr, er-lheh son surransee dementia, as dy vel eh goll er obbraghey ayns aght lane yindyssagh, dy vel y fwirran ayns shen erskyn credjue, agh foast dy vel ad geearree dooney eh, dy vod ad ynrican agh cur peiagh ennagh son aa-laanaghey.

Ta Mnr Penketh gra dy vel eh toiggal dy vel feme er sleih son aa-laanaghey as myr shen, agh t'eh briaght, quoi ec ta feme smoo er yn unnid shen? Vel eh smoo scanshoil son surransee dementia dy ve ayns shen, yn oyr v'eh troggit, son y chiarail chiart t'ad feme, ny son sleih dy gholl er aa-laanaghey, as dy fondagh dy vod adsyn goll boayl erbee.

Ta Bnr Jauncey gra nagh vel shoh ynrican bentyn da ny cummaltee t'ayn nish, dy vel eh bentyn da cummaltee 'sy traa ry heet ayns Rhumsaa as y builley ass shoh er ny lughtyn-thie cochianglt rish. T'ee gra dy vel ee fakin y voir eck yn chooid smoo dy laghyn, as my vees ad scughey ee as nagh vod ee jannoo shen, t'ee briaght cre vees yn eiyrtys jeh shen er y voir eck, cre vees yn eiyrtys urreeish hene? 

Ta Phil Penketh coardail nagh vel eh ynrican bentyn da'n sleih t'ayns shen nish, dy vel eh bentyn da'n sleih as feme oc er jannoo ymmyd jeh ny unnidyn shoh 'sy traa ry heet, as foddee nagh bee ad ynrican ass Rhumsaa, foddee ad çheet veih boayl erbee 'syn Ellan, dy vel eh boayl erbee vees lhiabbee ry gheddyn, as dy vel shoh unnid va troggit son yn oyr shoh, as myr shoh t'eh greinnaghey Kiarail Vannin dy smooinaghtyn feer trome-chooishagh er ny t'ad dy yannoo ayns shoh er yn oyr dy voddagh eh jannoo er ymmodee sleih 'sy traa ry heet.

Myr freggyrt dooyrt Kiarail Vannin dy row ad er reaghey çhaglym rish lughtyn-thie ayns ny laghyn ry heet, er-lheh dy loayrt mychione ny cooishyn shoh, dy eaishtagh rish ny barelyn oc as dy chur fys kiart mychione ny reihyn orroo ta Kiarail Vannin sur-smooinaghtyn. Ta'n fogrey gra nagh beagh eh cooid dy chur freggyrt ayns ny meanyn da sheiltynys ny fys ayns paart ynrican roish my vees ny coloayrtyssyn shen er ve ayn.

Ta Kiarail Vannin gra nagh vel reaghys jerrinagh er ve jeant, as dy vel y tosheeaght eck dy loayrt dy jeeragh as dy arrymagh rish cummaltee, rish lughtyn-thie as rish olteynyn y wirran, as dy vel ee freayll rish ve currit da cur fys daue choud's ta'n oardagh goll er. 

---oooOooo---

Ta Oltey yn Chiare as Feed son Rhumsaa, Lawrie Hooper, gra dy lhisagh y reiltys ve plannal dy hroggal thie lheihys noa ayns ynnyd jeh Thie Lheihys Çheerey Rhumsaa as yn Ard, shaghey ceau argid er obbyr dy charraghey y troggal t'ayn nish, ren fosley 'sy vlein 1907. T'eh gra nagh jean karraghey as aa-scooirey y troggal t'ayn nish jannoo seose aght feayslee 'sy traa sodjey, as t'eh çheet er y teyraad myr ard-femoil.
Ta Mnr Hooper gra dy vel eh oyr son imnea dy chlashtyn ny smoo as ny smoo çheet magh mychione shoh, agh ayns rieughid, goaill kesmad gour y drommey as jeeaghyn er dy chooilley red t'er ve grait ooilley cooidjagh, er-lesh dy vel eh dy jarroo traa as lhisagh ad ve gra, mie dy liooar, dy vel y seyraad shoh, as dy vel Kiarail Vannin er goaill-ree dy vel shoh ard-scanshoil, dy vel eh lane-femoil da'n Ellan, cha nee ynrican son sleih er y twoaie vooar, agh da'n clane aght ta kiarail slaynt reaghit, as myr shoh dy vel shoh yn traa, er-lesh, dy ghra dy lhisagh sleih goaill kesmad gour y drommey as son plan son red ennagh ayns ynnyd jeh dy ve ain, er yn oyr dy vod mayd ceau £5 ny £10 millioon.

Ta Mnr Hooper gra dy vel shin feme nah seyraad 'syn Ellan, as tra ta sleih fakin y builley er Thie Lheihys Noble tra ta Rhumsaa er ve dooint, dy vel ad fakin Thie Lheihys Noble cur-rish rour, dy vel yn earroo dy lhiabbeeyn janooo seose doilleeid, dy vel y fo-rheynn drogh-haghyrt as egin er ve strepey,  dy vel ooilley jeh shen ayns rieughid cochianglt rish yn aght dy vel Rhumsaa er ve dooint, as myr shoh dy nee feer chleeir eh dy vel feme er Rhumsaa freayll rish ve foshlit, as dy nee feer chleeir eh neesht dy vel yn reih roin jeh ceau eddyr £5 as £10 millioon punt er aa-scooirey y troggal, as foast nagh bee eh dy slane cooie da'n oyr echey, dy bee ny corridoryn foast ro cheyll, nagh bee eh foast gys stundayrtyn noa-emshiragh, ny dy vod mayd gra foddee dy vel eh feeu ceau £10 gys £15 millioon as ayns rieughid cur red ennagh ayns ynnyd jeh'n clane seyraad.

Ta Mnr Hooper gra dy vel eshyn ny smoo currit da gra nish, kiart dy liooar, lhig dooin goaill kesmad gour y drommey as lhig dooin jeeaghyn er baih argid dy kiart, cur ayns ynnyd jeh'n seyraad lesh red ennagh vees noa-emshiragh, vees ayns rieughid freggyrtagh da ny femeyn ain, cha nee ynrican er y twoaie vooar agh son yn Ellan ooilley cooidjagh, as jannoo shickyr dy vel y seyraad shen jeant shickyr son ny cheead blein shoh çheet, shaghey cur eab er cur greimmag er liorish karraghey y mullagh, karraghey ny boallaghyn as ooilley ny peeshyn dy chummal seose orroo vees feme er taghyrt. T'eh gra dy vel eh gennaghtyn dy vod mayd ceau palçhey dy argid er troggal as bee feme ain er cur ayns ynnyd jeh aght erbee, myr shoh lhig dooin agh goaill yn reih s'doillee, lhig dooin cur ayns ynnyd jeh, lhig dooin baih argid 'sy valley, lhig dooin baih argid 'sy teyraad shen.

Ta loayreyder ass-lieh yn Rheynn Slaynt as Kiarail y Theay gra dy vel yn Rheynn as Kiarail Vannin coardail dy lhisagh shirveishyn y thie lheihys freayll rish goll er cur er y twoaie vooar, as dy vel ad sessal reihyn ec y traa t'ayn lurg lhaih tuarystal er baght jeh stayd Thie Lheihys Çheerey Rhumsaa as yn Ard.

---oooOooo---

Cooish vees goll roish yn soie Tinvaal, shen yn eab liorish Oltey yn Chiare as Feed son Rhumsaa, yn Fer-lhee Alex Allinson, dy chur er olteynyn coardail rish lhiassaghyn da'n Villey Oltey Preevaadjagh echey, Billey Geddyn Baase lesh Cooney 2023, va coardit ec Tinvaal, agh nagh row Airaght Chairys y Reeriaght Unnaneysit arryltagh dy chur roish son Kied Reeoil. 

Va'n Shansyleyr, as Lhiass Phreeu-Airey, David Lammy, gra dy row shen er yn oyr nagh row cooishyn scanshoil jannoo seose ayrn jeh'n clattys hene, nagh row agh cur kied son fo-clattys dy ve jeant bentyn da ny cooishyn shoh. V'eh gra dy row shen ayns gaue jeh doolane ve currit foue ayns y Whaiyl Oarpagh son Kiartyn Deiney, as dy lhisagh ad jannoo seose ayrnyn jeh'n clattys hene  dy ve ny stroshey as smoo fondagh. 

Ta'n Fer-lhee Allinson er n'gheddyn lhiassaghyn draghtit liorish Shamyryn y Turneyr Theayagh, as t'eh fo cur eab er geddyn coardail orroo shen liorish Olteynyn Tinvaal, as eisht dy chur y billey lhiassit gys y Çhansyleyr as yn Airaght Chairys reesht, as eh treishteil dy jean y Shansyleyr as yn Airaght coyrlaghey Kied Reeoil da'n clattys lhiassit.

Ta'n Ard Shirveishagh, as Oltey yn Chiare as Feed son Ayrey as Maayl, Alfred Cannan, er n'ghra nagh vel shoh billey va currit roish liorish y reiltys, as lesh faaueyn baghtal veih reiltys y Reeriaght Unnaneysit nagh vel eh arryltagh dy chur y chooish shoh er y hoshiaght choud's ta argane mooar foast goll er mychione eck lesh billey 'sy Reeriaght Unnaneysit, dy vel eh greinnaghey Olteynyn Tinvaal v'ayns foayr jeh'n villey dy aa-smooinaghtyn er, vel shoh cooish, assjee by vie lhieu gientyn creoighys bunraghtoil.

Er çheu elley y skeeal, ta shiartanse dy leih gra dy row shoh billey va currit roish, as fy yerrey dy row coardail er liorish Olteynyn Tinvaal, as myr shoh nagh lhisagh y Reeriaght Unnaneysit shassoo noi aigney politickagh Tinvaal, agh dy vel eh cur geill da ny ta'n Shansyleyr er n'ghra, as credjal dy vel eh coyrlaghey da dy yannoo ny caghlaaghyn shoh, as myr shoh dy vel eshyn arryltagh dy hirrey coardail Tinvaal da ny lhiassaghyn shoh, dy yannoo y billey ayns cummey, as eh treishteil dy bee eh ry hoiaghey jeh dy ve currit son Kied Reeoil.

Tra va Mnr Cannan çheet er y Villey Mee Voaldyn v'eh loayrt mychione slattys as baarnaghyn ayn, nagh row fondagh rere yn leigh as rere yn aght veagh bree currit da, nagh row eh agh jeh'n trass rang, agh dy row eh fakin Olteynyn pohlldal eh, er yn oyr dy vel ad cummal seose y bun-eie, agh dy nee slattys gaueagh v'eh, as dy row raaueyn mychione shen currit daue liorish y Reeriaght Unnaneysit.  V'eh cur raaue da Olteynyn, row ad geearree ve fakinit myr olteynyn yn ard whaiyl jeh'n chied rang ny jeh'n trass rang, as dy row shen v'ayns gaue, ard ghoo yn Chiare as Feed as Tinvaal. 

Nish ta eear Oltey yn Chiare as Feed son jiass yn Ellan, Quintin Gill ass Port le Moirrey, er chur gys lieh yn Ard Shirveishagh dy vel eh er chur sheese as er n'yannoo beg jeh Tinvaal roish y theay bentyn da'n Villey Geddyn Baase lesh Cooney. Va Mnr Gill Oltey yn Chiare as Feed son Rushen veih 2001 gys 2011. T'eh er chur screeuyn foshlit da Mnr Cannan, gra dy row yn ymmyrkey echey neu-chooie as neu-feeu jeh ard shirveishagh erbee.

Ta Mnr Gill gra dy vel shoh yn chied screeuyn foshlit t'eh er screeu, as dy row eh gennaghtyn dy row eh eignit dy yannoo shoh er yn oyr dy vel eh cur geill da veih kuse dy leih, as ooilley jeu politickagh, dy vel ymmyrkey yn Ard Shirveishagh 'sy yeearree echey dy chur sthap er, dy chur er goll ny smelley, dy chur y drogh er, ny dy bollagh geddyn rey rish, y Villey Geddyn Baase lesh Cooney goll er oai, dy vel ehjeeaghyn dy vel shen er leeideil eh dy ymmyrkey ayns aght nagh vel ynrican, rere y smooinaghtyn echey, neu-chooie da ard shirveishagh erbee, as er-lesh gyn cosoyley roish nish, agh vees neesht, as smoo scanshoil eh bunnys, olk son Ellan Vannin. 

Er-lesh Mnr Gill dy nee cooish ennaghtagh ee er dagh çheu, as dy vel eh toiggal shen dy bollagh, as shen yn oyr dy vel eh scanshoil er-lheh dy vel ny leeideilee pholitickagh ain, ny neesht jeu er dagh çheu y resooney magh, ymmyrkey ayns aght vees foshlit, jeeragh, arrymagh, as er-lesh son y chooid smoo dy vel shen er haghyrt. T'eh gra nagh jean peiagh erbee cur shee er y çheu elley er yn oyr dy nee cooish ee vees soit cho dowin as cho ennaghtagh, agh dy feer nagh vel shoh bentyn da'n Villey, ny da'n resooney magh, dy vel eh bentyn da ymmyrkey yn Ard Shirveishagh 'sy phaart echey ayns cur eab er cur stiagh er y resooney magh shen.

Bentyn da ny dooyrt Mnr Cannan 'sy resooney magh ayns Tinvaal Mee Voaldyn, ta Mnr Gill gra dy row eh scoaghit, dy ve firrinagh, as dy vel fys echey er nagh vel eh ny lomarcan, dy row ymmodee sleih 'sy çhamyr as va scoagh orroo clashtyn  eh loayrt, cur sheese Ellan Vannin as jannoo beg jeh'n ard whaiyl, jannoo beg jeu shen myr olteynyn, as t'eh briaght, c'red v'eh dy chooilleeney? T'eh coyrlaghey dy row shen dy freayll rish y chumrail, as eh credjal dy row eh parteays da, ayns cur sthap er Kied Reeoil, as cur sthap er oardagh deynlagh, as dy firrinagh dy nee keeayl chionnit agglagh v'ee.

Ta Mnr Gill gra dy vel eh er jeet stiagh er shoh nish er yn oyr nagh row eh er jeet dy ve cleeir ayns traa smoo jeieanagh, cha nee er-coontey baghtalys erbee, agh er yn oyr dy ren Hansard y Reeriaght Unnaneysit er ve freggyrtagh da'n nhee dy row eh er ve loayrt rish reiltys y Reeriaght Unnaneysit as rish ard whaiyl y Reeriaght Unnaneysit bentyn da'n villey ocsyn, as neesht bentyn da'n Chied Reeoil cumrailit roud son y Villey ain. 

Ta Mnr Gill gra dy vel eh smooinaghtyn dy lhisagh Mnr Cannan jannoo leshtal ayns y nah soie Tinvaal, as t'eh gra nagh vel eh ny lomarcan ayns shen, as er-lesh dy vel yn oyr lhisagh eh jannoo leshtal, ayns smooinaghtyn back er dy kiune, dy vel shin ooilley jannoo marranyn, dy vel shin ooilley çheet dy ve currit lesh ersooyl trooid greesaghey, dy vel eh toiggal shen. T'eh gra dy vel shoh straih co-unnaneysit dy ymmyrkey, as er-lesh, my vees eh ny leeideilagh, dy jean eh soiaghey jeh dy ren eh goll roud as dy jean eh leshtal. 

Ta Mnr Gill gra dy row eh, as dy vel eh, ayns foayr jeh'n clattys shoh, as dy ren eshyn cur roish yn chied clattys, as fys oc er dy firrinagh dy jinnagh eh failleil ec y traa shen, agh dy row ad geearree eh ayns y Chlaare Obbyr, as nish feed blein ny s'anmee dy vel eh marin, as dy vel y pobble lane niartal pohlldal eh 'sy Reeriaght Unnaneysit as ayns Ellan Vannin, myr t'eh toiggal eh veih ny creearyn barel, as ayns foayr jeh'n vun-eie. 

Ta Mnr Gill gra, 'sy traa echey, dy row eh Billey Oltey Preevaadjagh as kied oc dy chur lesh stiagh ayn eh, agh dy row eh faagit gyn traa dy liooar lesh y reihys. T'eh gra dy vel yn oardagh y cheayrt shoh er ve dy mooar, er lesh, lowit dy heet dy ve smoo ennaghtagh as ny s'geyrey, as er-lesh dy vel shen red olk son Ellan Vannin.

Ta Mnr Gill gra dy vel y poynt echey bentyn da Ellan Vannin, shen dy mooar ayns ny three feed bleeaney shoh chaie dy vel Ellan Vannin er ghleashaghey ersooyl veih ve ny choloin gys reill er-nyn-son ain hene as cur arrym orrin hene, as lhiggey da'n Reeriaght Unnaneysit, vees freayll arrey er ny vees jeant ain, dy fakin shin ymmyrkey 'syn aght shoh, liorish y leeideilagh reiht ain, nagh vod shen jannoo veg son yn ard ghoo as yn ynnyd ain bentyn da'n Reeriaght Unnaneysit, vees ny chochianglys scanshoil.

Ta Mnr Gill gra my vees, myr ta ourys echey er, as ta ourys ec sleih elley neesht, dy vel ymmyrkey yn Ard Shirveishagh yn oyr son y choloayrtys er-lheh shoh, eisht dy vod eh cur sthap er shen, as er-lesh dy jinnagh eh geddyn arrym, dy jinnagh eh gra, my hug eh sneih er sleih, my ren eh ymmyrkey ayns aght as foddee dy row eh neu-chiart, eisht dy jean eh leshtal,  as Mnr Gill gra dy vel eh treishteil dy jean eh shen. T'eh gra dy vel saaseyn elley ry gheddyn, dy gheddyn magh y firriney, agh nagh vel femer er goll choud as shen. T'eh gra dy vel shoh jerrey y lught-reill shoh, as nagh lhig da shoh ve ain myr eiraght croghey erskyn yn Ard Shirveishagh shoh.

Ta'n Fer-lhee Allinson gra dy nee Billey shoh va coardit ec Tinvaal, as dy vel eh toiggal dy bollagh as cur arrym da'n sleih shoh nagh vel ayns coardail rish, agh ny yinnagh eh treishteil, dy jean y straih dy lhiassaghyn, y jannoo ny stroshey as ny saaseyn coadee t'ad dy hirrey, niartaghey kuse jeh ny saaseyn coadee son sleih ayns gaue, as cronnaghey co-eignaghey, mychione ren ad loayrt dy mooar,  roish y vlein shoh chaie, as dy vel ad shoh dy jarroo jannoo seose ymmodee jeh ny barrantyssyn dy row sleih shirrey.

Ta'n Fer-lhee Allinson gra, ny yeih shen, dy nee resooney magh eh 'syn ard whaiyl, as foddee sleih cur roish treealtyssyn dy chur shaghey, dy chumrail eh my vees ad geearree shen. Er-lesh dy beagh shen feer neu-aighoil er yn oyr dy vel y chooish jeh geddyn baase lesh cooney goll er pohlldal mastey y phobble, as dy vel sleih ayn va cummal troddan son shoh rish jeihyn dy vleeantyn, myr shoh ec y cheim anmagh shoh dy chur eab er chur y drogh er y Villey veih geddyn Kied Reeoil ec yn shallid jerrinagh, er-lesh dy beagh shen neu-chooneydagh bentyn da'n deynlaght ain.

Ta'n Fer-lhee Allinson gra dy vel yn un chooish ain as ayns Nalbin as ayns Sostyn lesh ny Billaghyn Oltey Preevaadjagh ocsyn, y fer ayns Nalbin dagh row sleih dy liooar ayns foayr jeh, as neesht ayns Sostyn dy row eh faagit gyn traa dy liooar liorish Quaiyl ny Çhiarnyn. T'eh gra dy vel eh cur barrant ayn, my vees eh çheet lhieu geddyn ny lhiassaghyn shoh coardit ayns Soie Tinvaal Mean Souree, as eisht signal y Billey, as eisht fuirraghtyn er Kied Reeoil, dy vel barrant dy liooar echeysyn ayn dy jean ny lhiassaghyn shoh lowal son Kied Reeoil dy ve er ny choyrlaghey, as dy treishteilagh dy ve currit. 

Ta'n Fer-lhee Allinson gra, lurg da Kied Reeoil ve currit da'n Villey Geddyn Baase lesh Cooney, dy vel yn oardagh liauyr ain jeh cur bree da, as dy vel mooarane obbyr foast dy ve jeant, nagh vel shoh ny oardagh tappee, as nagh row eh rieau. Ta'n Fer-lhee Allinson er n'ghra nagh jean eh cur stiagh myr shirreyder reesht 'sy reihys mooar cadjin mleeaney, as t'eh gra, bentyn da sleih goaill orroo y currym son shoh, dy vel eshyn trass Oltey yn Chiare as Feed t'er chur eab er cur-lesh shoh roish, as dy jean eh çheet back reesht, as er lesh erskyn ooilley dy vel yn argane moraltagh, yn argane deynlagh, er ve jeant, as dy vel eer adsyn ta shassoo noi'n Villey, tra v'ad loayrt mychione shoh ayns yn Chiare as Feed ny s'moghey 'sy vee shoh, coardail dy bollagh dy vel currym deynlagh ec y chooish shoh, as dy lhisagh eh goll er oai, agh lesh ny saaseyn coadee kiart, lesh ny arraghyn coadee kiart ta ny lhiassaghyn shoh cur.

---oooOooo---

Cooish elley vees goll roish Tinvaal, shen y chooish dellal bentyn da cur stiagh ayn reesht y bollagh tram cabbil gys y Stashoon Marrey.

'Sy chooish dellal shen, ta'n lowanse tuittymagh er ve currit ec earroo foddey ny smoo na v'eh rieau roish nish. Ta'n Rheynn Bun-troggalys gra dy vel shoh rere coyrle yn Tashtey, lesh aeraght argidoil vees caghlaa dy mooar. T'eh gooley nish dy jean eh costal £3 millioon dy chur sheese ny raillaghyn reesht, dy vel ad goll slane lhiurid y hooylaghan.

Ta'n Rheynn Bun-troggalys gra dy row cummey y halee jeant 'sy vlein 2023 as va ooley as myn-phoyntyn ayn jeant jeh ny costyssyn, as va towse elley jeh 10% elley currit stiagh ayn son obbyr tuittymagh. Ren yn Rheynn jeeaghyn er ny costyssyn reesht Mean Souree nurree, tra v'eh gooley dy jinnagh eh costal £1.89 millioon punt. Agh ren eh jeeaghyn reesht er ny costyssyn Mee Averil mleeaney, tra v'eh çheet er bishaghey mooar er coontey preays veih bolgey argidoil cochianglt rish taghyrtyn dowanagh.

Ayns fogrey, ta'n Rheynn Bun-troggalys gra, lurg aa-scrutaght liorish y Tashtey, dy vel y towse tuittymagh er ve jeant foddey ny smoo rere coyrle yn Tashtey, as ooilley cooidjagh t'eh gooley dy jean y shalee costal £3 millioon punt, agh dy vel ny shlee na £1 millioon punt jeh shen jannoo seose towse tuittymagh.

Hed cooish dellal son yn obbyr roish olteynyn Tinvaal ayns Soie Tinvaal Mean Souree laa ny vairagh, Jemayrt y 16 Mean Souree son olteynyn dy resooney magh. Va'n Rheynn ro anmagh dy chur ee roish Tinvaal Mee Voaldyn, as reesht v'eh ro anmagh son y Chlaare Obbyr chadjin y vee shoh, agh hug Eaghtyrane Tinvaal, Lawrence Skelly, kied er-lheh son y chooish dellal dy ve currit roish Tinvaal ayns Claare Obbyr Arbylagh.

She eear Hirveishagh son Bun-troggalys ta Oltey yn Chiare as Feed son Rushen, yn Dr Michelle Haywood, gra nagh vel ee smooinaghtyn ayns rieughid dy vel ny £3 millioon freggyrtagh da costys yn obbyr vees ayns rieughid imraait 'sy chooish dellal, as my vees sleih jeeaghyn urree dy vel lowanse tuittymagh jeh 25% lowit rere troggal, myr shoh dy vel cur £400,000 gys y çhalee, as ec y toshiaght dy row eh lowanse tuittymagh jeh 10%, as dy vel ee streeu dy hoiggal yn oyr ta'n keim syrjey jeh lowanse tuittymagh smooinit dy ve femoil tra ta ny gaueyn jeh'n çhalee mie-hoiggit, dy vel y plan mie-hoiggit, as dooghys y thalloo, as fys ain ny vees fo'n thalloo er yn oyr dy vel shin er ve reuyrey neese eh hannah ayns traaghyn roish nish, myr shoh nagh vod ee toiggal yn oyr ta lowanse tuittymagh jeh 25% goit stiagh ayn.

Ta'n Dr Haywood gra, eisht, erskyn y lowanse tuittymagh er troggal jeh 25%, erskyn shen, dy vel ad goaill stiagh y sym shen, agh eisht dy vel ad cur jastan elley jeh lowanse tuittymagh jeh 25% er mooin shen, myr shoh er-lhee dy vel y lowanse tuittymagh 'sy çhalee mysh £1.2 millioon punt jeh argid tuittymagh, son shalee nish t'er ve trooid scrutaghtyn er y vaght-wooadys, as trooid aa-ooley costyssyn daa cheayrt ayns traaghyn jeieanagh, as er-lhee dy vel shoh beggan dy voghtynid t'ayn. T'ee gra, foddee dy vel shen barel y Tashtey er shoh, dy nee cooie eh, goaill stiagh lheid y cheim syrjey jeh lowanse tuittymagh , agh nagh vod ish fakin shen son y çhalee shoh, as er-lhee nagh vel ad er scaailley y lowanse tuittymagh rere gaueyn y çhalee.

Ta'n Dr Haywood gra dy vel ee smooinaghtyn ayns rieughid dy vel shoh yn Tashtey jannoo seose jastanyn dy lowanse huittymagh, as foddee dy vel aigney ennagh politickagh ayns shen, as er-lhee dy vel shiartanse dy leih ayn nagh vel ayns foayr jeh ny trammyn cabbil as foddee dy vel ad nyn soie mygeayrt y voayrd jannoo reaghyssyn er shoh, my vees ee dy ve broutagh mychione shoh, as er-lhee dy vel shoh cowreydagh jeh cur eab gyn jannoo eh.

Ren Oltey yn Chiare as Feed son Doolish Yiass, Sarah Maltby, cur feyshtyn mychione yn oyr nagh ren yn Rheynn Bun-troggalys cur roish y chooish dellal ayns traa dy ve currit roish olteynyn ayns Soie Tinvaal Mee Voaldyn. T'ee gra dy nee baghtal eh dy vel ee tarmestit dy liooar fakin dy vel y chooish dellal er jeet roish myr treealtys dy ghoaill tastey jeh reesht, nagh vel plan kiart fondagh ayn dy livrey, eer dy beagh y chooish dellal shen dy bollagh kiart. T'ee gra dy vel ee gennaghtyn myr dy vel kuse dy ayrnyn çheusthie j'ee t'er ve mooadit ny foddee nagh vel ad cho cleeir ny baghtal as by vie lhee fakin, agh dy vel red ennagh nagh vel gennaghtyn kiart dy liooar mychione eck, agh dy vel ee smooinaghtyn, tra t'ad çheet gys Tinvaal, dy bee caa dy vod ad cur ny feyshtyn shen y traa shen.

Ta Bnr Maltby gra dy jean ish, son shickyrys, cummal seose y treealtys t'er jeet gys Tinvaal, agh nagh vel shen dy ghra dy jean eh goll gyn scrutaght rolaue, er yn oyr dy nee'n chooid smoo jeh'n chooish dellal nagh vel keeayllagh, agh my vees ad jiooldey shoh nish as gra nagh vel shin toiggal y chooish dellal shoh, dy jinnagh eh dy bollagh goll magh ass, as nagh jean ad eh reesht. T'ee gra dy vel shoh  er n'ghoaill traa liauyr as eab dy liooar nish, ynrican dy gheddyn gys yn ynnyd shoh, as dy vel yn treealtys gra, reesht, dy ghoaill tastey jeh, dy vel eh cho faase, nagh vel eh agh feer faase, agh dy jean ish cummal seose y treealtys er yn oyr nagh vel ee geearree fakin shoh lheie ersooyl dy bollagh, as son shickyrys, my vees ee back Mean Fouyir lurg y reihys, dy vel shoh red ennagh nee ee cur roish reesht.

Ta troddaneyr son cooishyn eiraght Vannin, Charles Guard, ta shirrey cur stiagh ayn reesht y bollagh tram cabbil rish Shooylaghan Harrish as Shooylaghan Loch gys y Stashoon Marrey, gra dy vel y chooish dellal son y çhalee jannoo seose y boghtynid smoo t'eh rieau er nakin 'sy pholitickaght Vannin. 

Ta Mnr Guard gra nagh row eh foddey er dy henney, dy ren fer toshee Raaidyn Yiarn Ellan Vannin, Andy Cowie, goaill ayrn 'sy chlaare radio, Linney Vannin, ec jerrey Mee Averil, as dooyrt eh dy row y tuarystal fo raad as dy jean eh costal mysh £2 millioon, as dy vel shen towse mooar dy argid, agh dy dooyrt ymmodee sleih dy lhisagh ad agh goaill ayns laue as jannoo eh. Agh t'eh gra nish ta sleih jeeaghyn er, nagh nee £2 millioon eh, dy vel eh er n'gholl seose gys £3 millioon, myr shoh ayns shiaghtin ny ghaa jeieanagh dy vel ad er chur da millioon punt elley.

Ta Mnr Guard gra dy vel eh jeeaghyn dy vel shoh ec shassooaght y Tashtey, ren coyrlaghey bai yerkallys jeh 50%, ta ny lowanse tuittymagh. T'eh briaght ny vees bai yerkallys, as dy row eh ersyn shirrey fys er linney, myr t'eh shickyr dy ren sleih elley, as dy fondagh dy vel yn Tashtey gra dy vel yn Rheynn Bun-troggalys ve jerkallagh dy bee ad abyl dy chur cooidjagh y shalee shoh rere y chlaare argidoil as rere y chlaare hraa, er £2 millioon, myr shoh dy vel ad geearree ceau millioon punt elley daue dy vod ad ceau rour er cre erbee t'ad dy yeearree gys y earroo shen.

Ta Mnr Guard gra dy vel shoh erskyn cadjinys, as t'eh cur cuirrey er sleih dy heiltyn, dy beagh dagh shalee bun-troggalys ayns Ellan Vannin as lowanse tuittymagh jeh 50% er, dy beagh shin brisht dy bollagh.

Charles Guard, as y smooinaghtyn echey er cooish dellal y Rheynn Bun-troggalys, nee goll roish Olteynyn Tinvaal ayns Soie Tinvaal Mean Souree y çhiaghtin shoh.
 

More from Manx Gaelic