On Air Goll as Gaccan Phil Gawne | 4:00pm - 6:00pm

Traa dy Liooar 9oo Mee Vayrt - 2026 - March 9th

Meeryn ass Traa dy Liooar, Jelune 9oo Mee Vayrt 2026

Ta immanee barroose freayll rish stholkey, choud's ta argane goll er mychione faill as doilleeidyn bentyn da ronnaghyn ny conaantyn oc. Lurg laa ny gaa dy hirveishyn cadjin, ren olteynyn y heshaght cheirdey Unite goaill toshiaght reesht er stholkey Jeheiney shoh chaie, yn 6 Mee Vayrt, as bee'n bout dy yantys jeadyssagh shoh goll gys Jemayrt yn 10 Mee Vayrt – shen dy bee shirveishyn cadjin Jecrean as Jerdein, 11 as 12 Mee Vayrt.

Mannagh vel çheet lhieu ayns barganaghyn, hig boutyn noa dy stholkey veih'n 13 gys yn 17; eisht veih 20 gys y 24; as reesht veih'n 27 gys yn 31. 

Ta Bus Vannin er veeraghey dy bee claare hraa huittymagh ayn, lesh trammyn goll eddyr Rhumsaa as Doolish, agh cha bee shirveishyn barroose son ny scoillyn. 

Ta sheshaght cheirdey cochianglt rish yn ynsagh – Sheshaght Ashoonagh ny Mainstyryn Scoill, Unnaneys ny Mraane Ynsee – gra dy vel ee cummal seose yn sheshaght cheirdey Unite, as dy vel ee greinnaghey y reiltys dy chur eh hene gys tooilley coloayrtyssyn dy eaysley y cront. 

Ta screeudeyr sheshaght cheirdey ny fir ynsee, Geraldine O'Neill, gra dy vel obbreeyn Bus Vannin cooilleeney shirveish lane femoil as dy vel ad toilçhin staydyn obbree vees freggyrtagh da'n obbyr slane femoil t'ad dy yannoo.  T'ee cur eam er yn reiltys dy ghoaill toshiaght reesht er coloayrtyssyn rish Unite dy vod aght feayslee cairagh ve feddynit, dy chur shaghey boirey elley da shirveishyn barroose.

Ayns fogrey va clouit moghrey Jeheiney shoh chaie, ta'n Rheynn Bun-troggalys gra dy row daa haglym er ve ayn eddyr yn Rheynn as yn sheshaght cheirdey, trooid Shirveish Vannin son Cochianglyssyn Jeadyssagh dy chur eab er feaysley y cront. Ta'n Rheynn gra dy vel eh currit da jannoo coardail nagh vel cur oyr son bishaghey taillaghyn barroose ny jannoo ny sloo ny shirveishyn. 

Ta Bus Vannin gra dy vel eh freayll rish ve aarloo as arryltagh dy ghoaill ayrn ayns barganaghyn jarrooagh jantyssagh as dy vel ny shey çhebbyn t'er ve currit roish echey foast tannaghtyn er y voayrd myr undin son tooilley coloayrtyssyn. 

Agh ta'n sheshaght cheirdey Unite gra dy vel cleaysh vouyr er ve currit jee liorish yn Rheynn bun-troggalys. Ta offishear yn ard son Unite, Debbie Halsall, gra, ga dy vel yn rheynn çheet er daa haglym ve ayn, nagh vel Unite er chlashtyn veg veih Bus Vannin neayr's jerrey yn chied vout dy stholkey Jemayrt shoh chaie. 

Ta Bnr Halsall gra nagh row çhell-insh erbee oc, nagh row fys erbee oc bentyn da sorçh ennagh dy haglym, dy row tostid neayr's roish toshiaght y jeantys rish 10 laghyn, nagh vel ad er chlashtyn veg veih Jemayrt, tra ren ny olteynyn oc goll back dy obbraghey, as dy vel çhell-insh çheet er daa haglym lesh Shirveish Vannin son Cochianglyssyn Jeadyssagh. T'ee gra, my va ny coloayrtyssyn shen er ve ayn rish yn Shirveish, shegin da ve dy row ad rish yn Rheynn Bun-troggalys ny rish Bus Vannin, er yn oyr nagh row ad son shickyrys er ve ayn rish yn çheshaght cheirdey shoh, rish ny olteynyn eck ny rish ny çhaghteryn eck.

Ta Bnr Halsall gra, my va coloayrtyssyn ec yn Rheynn Bun-troggalys nyBus Vannin rish Shirveish Vannin son Cochianglyssyn Jeadyssagh, by vie lhee fys ve eck, nagh vel yn Shirveish dy bunnidagh 'syn argane shoh, dy nee yn sheshaght cheirdey shoh as ny olteynyn echey t'ayn, myr shoh dy jinnagh ee jerkal rish sorçh ennagh dy red ennagh çheet voee. Haink Bus Vannin er shey çhebbyn va currit echey roish nish as va tannaghtyn 'sy voayrd dy ve undin son tooilley coloayrtyssyn, agh ta Bnr Halsall gra dy vel ny shey çhebbyn shen nyn lhie er lhiggey veih as faagail ny ronnaghyn as conaantyn shen, as er-lhee dy vel ad er ve feer chleeir veih'n toshiaght, nagh vod ad cur magh çheb, y wheigoo çheb, jeh 16p as eisht jannoo eh ny sloo liorish 4p 'sy çheb vees geiyrt er shen, as t'ee briaght, cre'n aght vees shen jannoo seose çheb rieugh?

Ta Bnr Halsall gra dy vel Unite shirrey cormid rish failleydee ooilley fo'n Choonceil son Shirveishyn Theayagh, dy vel ad geddyn bishaghey ayns faill, as son y Choonceil dy chur yn argid elley, dy vel shen ny by vie lhieu. T'ee briaght, cre'n fa lhisagh eh ve orroo cur stiagh yn argid er-nyn-son hene, cre'n fa lhisagh ad lhiggey veih ny ronnaghyn as conaantyn oc, as cre'n fa lhisagh ad lhiggey veih faill tra çhing, as cre'n rheynn elley y reiltys vees jannoo shen?

Ta Bnr Halsall gra dy vel ee smooinaghtyn dy vel feme ec sleih cooinaghtyn er dy vel shoh sarey olteynyn y heshaght cheirdey, dy vel shoh ny sheshaght vees goll er leeideil ec yn theay, dy vel adsyn jannoo rere ny vees ny olteynyn ginsh daue, as dy vel ny olteynyn geearree coloayrtys keeayllagh jantyssagh, as dy ren adsyn – shen dy ghra yn Rheynn  Bun-troggalys as Bus Vannin – reih gyn jannoo shen. T'ee gra dy vel ad aarloo son barganaghyn erbee, son co-choyrle erbee as son çheb erbee, as dy nee cair deynlagh ec ny olteynyn shoh dy cheau teiy er cre erbee y çheb vees çheet dy ve currit roish, as dy vel ny çhebbyn t'er ve currit er y voayrd er ve jiooldit.

Ta Bnr Halsall gra dy vel faill ec sleih elley son gobbraghey ec king hiaghtin, dy vel faill ec sleih son obbraghey laghyn seyrey ny bancyn, myr shoh t'ee briaght yn oyr dy vel eh cho neu-chorrym, as cre'n fa ta gennid dy varganey keeayllagh, tra dy bunnidagh dy vel eh cooish jeh ve neu-resoonagh. T'ee gra dy vel adsyn, ny immanee, cairagh, dy vel ad geearree cormid, as dy vel stholkey ny chouyr s'jerree. T'ee gra dy vel ad er ve nyn soie ayns shoh as dy row ny barganaghyn shen oc, as dy row cleaysh vouyr currit daue, myr shoh ny goan shen çheet myr dy beagh eh bine er bine veih reiltys Vannin as yn Rheynn Bun-troggalys, veih Bus Vannin, vees "Shoh ta shin dy yannoo," nagh vel ad er n'yannoo veg, nagh vel ad rieau er jeet dy loayrt roo.

Ta Bnr Halsall gra dy vel eh jeeaghyn er myr  yindys mooar  dy vel ad nyn soie as gra dy vel ad foshlit da coloayrtys, as t'ee gra, my vees ad, eisht dy heet gys y voayrd, shaghey cur ayns drogh ghoo as cur er y chooish jeeaghyn dy vel eh yn sheshaght cheirdey ee ta dy bunnidagh y doilleeid, as t'ee gra nagh vel ad. T'ee gra dy daink ad lesh y doilleeid, agh dy row yn aght feayslee oc lioroo. T'ee gra dy dug ad ny saaseyn dy yannoo smoo fondagh, dy dug ad ooilley ny reddyn oddys ad ve jannoo, agh dy ren ad reih gyn jannoo shen, as dy vel shen coloayrtys lhisagh y Rheynn Bun-troggalys dy bunnidagh soilshaghey magh gys pobble Ellan Vannin tra nagh vel ad cur shirveishyn. 

Ta'n Rheynn as Bus Vannin gra dy vel shirveishyn goll er cumrail er coontey stholkey liorish olteynyn y heshaght cheirdey Unite, agh ta Bnr Halsall gra, fy yerrey hoal, dy vel ad nyn vailleydee da'n Rheynn Bun-troggalys as Bus Vannin, myr shoh t'ee briaght cre'n fa ren ad eisht cur y foill er yn çheshaght cheirdey? T'ee gra dy row y fogrey shoh mychione laghyn dy yeantys currit daue ec toshiaght Toshiaght Arree, as dy row shen caa daue dy heet gys y voayrd as dy bunnidagh dy chummal coloayrtyssyn, agh ren ad reih gyn jannoo shen. T'ee gra, dy ghoaill toshiaght lesh y vai, dy ghoaill toshiaght lesh raaghyn skeilleydagh mychione yn çheshaght cheirdey, dy vel ad goll er leeideil liorish ny t'ad dy yeeaghyn er myr red ennagh ny failleydee oc. T'ee gra, dy row shen er ve jeant oc, dy jinnagh ad er chur daue çheb resoonagh cairagh, agh dy ren ad reih gyn jannoo shen. 

Ta Bnr Halsall gra, dy ghoaill toshiaght lesh ny goan shen, nagh vel shen yn sheshaght cheirdey, dy nee adsyn nyn vailleydee. T'ee gra nagh vel peiagh erbee stholkey son spoyrt, as dy daink eh ayns shoh er yn oyr dy ren ny barganaghyn shoh failleil, as dy ren ad er vailleil dy varganey rere y chooish as dy cooie, myr shoh dy vel ad nish ayns y nah yantys, as nagh vel çhell-insh erbee er ve ayn, nagh vel cooney erbee er ve ayn, nagh vel veg dy ghra dy heet gys boayrd, er lhimmey jeh shen vees goll er cur gys ny meanyn. T'ee briaght jeh'n Rheynn Bun-troggalys as jeh Bus Vannin, my sailliu, dy loayrt roo, dy vel ad arryltagh dy ghoaill ayrn ayn.

---oooOooo---

T'eh jeeaghyn dy bee treealtyssyn dy aa-chummey yn aght ta argid currit son kiarail slaynt currit roish Coonceil ny Shirveishee ny s'anmee 'sy vee shoh. Ta'n Shirveishagh son Slaynt as Kiarail y Theay, as Oltey yn Chiare as Feed son Doolish Yiass, Claire Christian, gra dy vel y chlaare hraa son shoh er ve caghlaait choud's ta fys goll er cur da'n Shirveishagh Tashtee noa, Chris Thomas, ta Oltey yn Chiare as Feed son Doolish Veanagh, mychione ny eiyrtyssyn cummyssagh argidoil jeh cummey erbee 'sy traa ry heet.

Haink shoh myr freggyrt da feysht ayns Soie yn Chiare as Feed Jemayrt shoh chaie liorish Oltey elley yn Chiare as Feed son Doolish Yiass, Sarah Maltby, va briaght jeh Bnr Christian cuin veagh treealtyssyn dy aa-chummey yn aght ta argid currit da coarys kiarail slaynt yn Ellan, goaill stiagh caglieeyn sinshley as syrjey,  as saaseyn coadee son stoyryn persoonagh.

Myr freggyrt, ta Bnr Christian gra dy row yn rheynn eck jerkal ec y hoshiaght rish cur tuarystal roish Coonceil ny Shirveishee Mee ny Nollick nurree, lurg da fys s'noa ve currit roish shen ayns yn Chiare as Feed Mee Houney. Agh t'ee gra dy vel preayssyn er obbraghyn as feme er cur fys da'n shirveishagh tashtee noa jeh'n vyn-vrishey ny lhie fo, as ny eiyrtyssyn cummyssagh jeh cur argid, er chumrail yn oardagh.

Ta paart ec cree ny cooish ec yn Tashtey ayns sessal vel cummey erbee son cur argid son kiarail 'sy traa ry heet ry chummal seose ayns aght argidoil. Ta Bnr Christian gra dy jean yn Rheynn Slaynt as Kiarail y Theay nish cur y tuarystal echey roish Coonceil ny Shirveishee ny s'anmee 'sy vee shoh. T'eh ny lhie er Coonceil ny Shirveishee sur-smooinaghtyn er ny treealtyssyn, agh ta Bnr Christian crejdal dy vel eh fo'n Choonceil dy heet gys Tinvaal reesht lesh fys s'noa 'syn arragh. T'ee gra dy vel y chlaare hraa ny lhie er ny vees Coonceil ny Shirveishee dy reaghey.

---oooOooo---

Ta'n earroo dy hurransee ayns lhiabbeeyn ayns Thie Lheihys Noble er hannaghtyn ard dy kinjagh ayns ny bleeantyn jeieanagh, lesh kuse dy veeaghyn ayndaue va surransee jeh cooishyn geyrey ayns 90% jeh ny lhiabbeeyn, rere fysseree va clouit myr freggyrt da feysht Tinvaal scruit. 

Ta ny data cur coontey jeh wardyn son surransee sthie, as t'ad soit er y stayd ec meanoie dagh laa neayr's Jerrey Geuree 2021. T'ad goaill stiagh ardyn gollrish yn Unnid Lheihys Geyre, Annoonid, Stroke, Trauma as Orthopaedaghys, as Lheihys Cadjin, agh t'ad faagail magh wardyn as entreilys er-lheh cochianglt roo, gollrish Kiarail Yeean, Moiraghys as Paediatraghys.

Harrish y traa shoh, ren yn ymmyd er mean girree veih mysh 142 lhiabbee ayns 2021 gys ny shlee na 158 ayns 2023, roish my ren eh lhaggaghey beggan ayns 2024. Ayns 2025, ren yn earroo er mean jeh lhiabbeeyn as surransee ayndaue tuittym ny sodjey, ny yeih dy ren yn earroo dy lhiabbeeyn as surransee ayndaue tannaghtyn ard er yn oyr dy ren yn earroo dy lhiabbeeyn va ry gheddyn myr ayrn jeh'n earroo jeu ooilley cooidjagh jeant ny sloo neesht.

Dy reiltagh dagh mee, va ny syrjey na 90% dy lhiabbeeyn as surransee ayndaue. Jerrey Geuree as Toshiaght Arree 2023, ayns ny neesht jeu va mysh 92% recortit, as va'n un chorrillagh recortit Mean Fouyir 'sy vlein cheddin.
 
Ta kuse dy veeaghyn soilshaghey magh neesht nagh row agh ablid cagleeit er mayrn. Dy moghey ayns 2023, va'n earroo er mean jeh lhiabbeeyn gyn surransee ayndaue goll sheese gys beggan ny syrjey na 14. Cosoyley rish shoh, va'n earroo er ve faggys da 35 'sy vlein 2021. Dy anmagh 2025 haink ny va jeeaghyn dy ve'n ablid s'çhenney ayns ny fysseree, lesh yn earroo er mean jeh lhiabbeeyn follym Jerrey Fouyir goll sheese gys 12, roish my ren eh tuittym gys ny sloo na 10, Mee Houney.

Ec yn un traa, ren yn earroo dy hurransee fuirraghtyn 'sy Rheynn Eigin son lhiabbee myr surransagh sthie bishaghey. Ren yn earroo er mean son y vlein yrjaghey veih mysh un hurransagh fuirraghtyn 'sy vlein 2021 gys ny shlee na daa hurransagh liorish 2023 as 2024. Liorish 2025, va'n earroo er n'gholl seose gys mysh 2.5 hurransagh er mean. Jerrey Geuree  2026, haink yn earroo er mean jeh surransee fuirraghtyn 'sy Rheynn Egin er lhiabbee dy ve beggan ny shlee na kiare.

Ta ny data soilshaghey magh neesht paart dy chummaghyn rere ny imbaghyn, lesh meeaghyn y gheurey dy mennick yn traa ta earroo smoo dy hurransee ayn as earroo sloo dy lhiabbeeyn ry gheddyn. 

---oooOooo---

Ta preays er obbraghyn trooid magh y thie lheihys goll er towse lesh coarys jeh Keim Mooadaghey jeh Preayssyn er Obbraghyn. Ta'n scailley goll veih Keim 1, vees soilsaghey magh dy vel reddyn goll 'syn aght cadjin, gys Keim 4, vees soilsaghey magh preays feer çhionn vees feme freggyrt harrish y clane coarys. Ta ny recortyssyn soilshaghey magh dy row Keim 4 fogrit magh kuse dy cheayrtyn, as er-lheh ayns meeaghyn y gheurey, goaill stiagh dy anmagh 2022 as dy moghey 2023.

Ta Kiarail Vannin tayrn geill da, dy row kuse dy chaghlaaghyn da ny wardyn, Jerrey Fouyir 2025, goaill stiagh cur Martin Ward harrish gys Ward 19, as cur harrish yn Unnid Stroke veih Ward 7 gys Ward 4. 

Ta Kiarail Vannin gra neesht nagh vod eh cur fysseree mychione yn earroo dy lhiabbeeyn t'ayn as ta olteynyn y wirran dy reayll arrey orroo, er yn oyr nagh vel y fysseree shen ry gheddyn ayns aght bun-earrooagh. Ayns ynnyd jeh shen, t'ee gra dy vel mooadys y wirran  goll er reirey trooid rollaghyn enmyn ayns ny wardyn, as dy vel ad goll er aa-scrutaghey daa cheayrt 'sy laa, lesh olteynyn y wirran currit eddyr wardyn ayns aght vees freggyrtagh da'n aggyrt. T'ee gra dy vel obbyr fo raad dy chur er bun coarys bun-earrooagh dy reirey y fwirran, dy hareaghey yn aght ta data mychione obbreeyn goll er recortey as er freayll arrey orroo.

---oooOooo---

Ta shirveish vees çhebbal therapy er-lheh son surransee kanghyr as son ny lughtyn-thie oc er n'gheddyn aa-niartaghey lesh toyrtys jeh £55,000, as shen dy ghra dy jean ee freayll rish ve ry gheddyn car ny bleeaney. 'Sy çhirveish shoh, ta therapey sur-oayllee as qualleeaght echey çhebbal cooney vees cummit da dagh fer er-lheh ec keim erbee jeh faaishnys-enn ny jeh lheihys.

Ren y toyrtys son yn çhirveish psycho-onco-oaylleeaght, vees goll er cur 'sy teyraad noa, Laare Vannin son Cooney lesh Kanghyr liorish y çheshaght ghiastyllagh, Ta Inçhyn Madyral, çheet veih Sheshaght Ellan Vannin Noi'n Changhyr. 

Ta Caairlagh Sheshaght Ellan Vannin Noi'n Changhyr, Malcolm Clague, gra dy vel yn Sheshaght booiagh dy dod ee cur yn argid elley trooid y Leggad Ena Quirk, dy chur ablid son y chooney liorish Ta Inçhyn Madyral dy ve aarloo as goll er-nyn-son ta shirrey cooney lesh yn oays inçhynagh oc trooid caghlaaghyn keim jeh'n jurnaa oc lesh y changhyr. 

Ren Mnr Clague soilshaghey magh dy row Ena Quirk er ve Ard Er Ynsee Bunscoill Obbreeyn-eaddee Phurt ny Hinshey as dy row eh jeeaghyn er foays ny studeyryn dy ve smoo scanshoil, as t'eh gra dy beagh ee maynrey dy vel y leggad eck cooney cur lheid y hirveish psycho-onco-oaylleeaght çheusthie jeh Laare Vannin son Cooney lesh Kanghyr.

Ta Ard Offishear Sheckteragh y heshaght ghiastyllagh, Ta Inçhyn Madyral, Andrea Chambers, gra dy vel fraueyn y heshaght ghiastyllagh, va currit er bun 'sy vlein 1983 myr Sheshaght Vannin son Cooney lesh Kanghyr, dy shickyr currit sheese dy hebbal cooney lane femoil bentyn da slaynt inçhynagh as foays son surransee kanghyr as ny lughtyn-thie oc. T'ee gra dy nee shirveish lane femoil ee, as dy vel yn sheshaght ghiastyllagh goaill moyrn ass cummal seose ee trooid Ta Inçhyn Madyral, ta gobbraghey 'sy teyraad noa, Laare Vannin son Cooney lesh Kanghyr, myr ayrn jeh'n reayn dy haaseyn coonee oc vees sheeyney magh.

Ta Bnr Chambers gra dy vel y toyrtys shoh er jeet ec traa caghlaaee er son yn çheshaght, ec traa as ta geddyn argid son cooney sur-oayllee dy kinjagh cur doolane fo heshaghtyn giastyllagh, as dy vel ee feer wooisal da Malcolm Clague as da Sheshaght Vannin Noi'n Changhyr son y cooney vees foast goll er son yn obbyr eck. 

---oooOooo---

Va Caairlagh y Chommishoon son Shirveishyn Theayagh, Rob Callister, cur feanish roish bing Tinvaal vees jeeaghyn er cre cho fondagh ta leighyn yn Ellan bentyn da tayrn geill da boiraghyn veih'n çheu sthie. Va polaseeyn er y chooish shoh caghlaait Jerrey Fouyir nurree. 

Ta Mnr Callister gra dy vel dy kinjagh lessoonyn dy ynsaghey, as dy by chosoylagh eh dy vel shen yn oyr dy ren eshyn dy persoonagh myr Oltey yn Chiare as Feed ceau teiy noi cur er bun y ving shoh. T'eh gra nagh row eh er yn oyr nagh vel eh jeean mychione tayrn geill veih'n çheu sthie, dy row eh y nhee dy vel fys echey dy vel y polasee s'noa, y polasee jeant ny stroshey t'eh er chur coontey giare jeh, nagh daink bree dy ve currit da agh Jerrey Fouyir, as dy row feme echey er traa dy heet dy ve soit, as dy row feme ain er traa dy gheddyn barelyn back ayn, dy ve abyl dy hoiggal vel eh çheet lesh y traenal, vel eh çheet lesh y pholasee.

Ta Mnr Callister gra dy baillesh dy beagh y ving shoh currit er bun dy moghey 'sy nah lught-reill, dy yeeaghyn nyn gooyl, agh my vees oo jeeaghyn er y shennaghys, goll back gys 2016, dy vel shin dy mooar er lhiassaghey bentyn da'n pholasee shoh, as dy jean shin freayll rish lhiassaghey harrish ny jeih bleeantyn ny queig bleeantyn jeig shoh çheet, agh ec yn jerrey jeh dy vel eh geearree dy row beggan elley dy hraa oc dy akin y polasee noa, er yn oyr dy vel eh feer doillee er-nyn-son agh dy ghra dy vel eh ny pholasee jeant ny stroshey erksyn credjue. 

Ta Mnr Callister gra dy vel ad er chur er bun myr anneydagh, traenal, traenal eginagh son noanee goaill toshiaght, as dy vel bun ny cooish nish lhiggey da ny obbreeyn kiart harrish reiltys Ellan Vannin geddyn y barrant dy chur stiagh ny tuarystalyn shen, cosoyley rish 'sy vlein 2016, tra foddee nagh row ad er ve cho barrantoil dy chur stiagh ny tuarystalyn shen. Agh t'eh gra dy vel eh treishteil dy vod sleih jiu lesh barrant cur stiagh ny tuarystalyn shen. 

Ta Mnr Callister gra, bentyn da paart dy ghoilleeid lesh y pholasee er tayrn geill veih'n çheu sthie, dy vel shen cochianglt rish paart jeh far-yss t'er ve currit roish y theay. T'eh gra dy vel currym er dy chooilley pheiagh ayns shen dy ghra, my vees imnea feer dasyn dy hayrn geill veih'n çheu sthie, dy bee y peiagh shen fo choadey. Agh t'eh gra dy vel çheu elley y skeeal shen, my vees fys currit er, nagh vel eh freggyrtagh da ny criteria, nagh nee camlaagys eh, nagh nee sollaghey laue eh, nagh nee slaynt as sauçhey eh, eisht dy vel feme er goaill rish ayns aght ennagh nagh nee cooish son tayrn geill veih çheu sthie, as my vees imnea ec peiagh ennagh mychione yn aill echey, dy vel shen cooish jeh sorçh elley dy bollagh.

Va imnea ec olteynyn y ving dy row ad er chlashtyn dy row paart dy leih ren tayrn geill veih'n çheu sthie faagit lesh ennaghtyn dy vel ad geearree cur kione er y vea oc er coontey y cheeayll chionnit oc.Ta Mnr Callister gra dy vel barney eddyr yn leigh hene, as shen ta sleih jerkal rish. T'eh gra, dy ve feer, tra t'ad er chur stiagh y tuarystal oc, dy vel shen dy feer yn obbyr oc jeant, as dy vel shin cur booise daue son shen, as ny t'er mayrn, shen son yn rheynn. T'eh gra foddee ny by vie lesh y rheynn, shen dy gholl back gys y pheiagh ec jerrey yn oardagh shen , my vees ad cur ny fysseree persoonagh oc, dy ghra dy vel ad er ronsaghey shoh, dy vel shoh ny t'ad er n'gheddyn magh as dy vel yn obbyr jeant. Agh t'eh gra ny keayrtyn dy jean sleih soiaghey jeh'n eiyrtys shen, as dy vel eh freayll rish goll er as goll er as goll er. T'eh gra dy vel shoh yn ard, er-lesh, dy vel y clane cultoor mygeayrt tayrn geill veih'n çheu sthie, dy neu-aighoil, er jeet dy ve geyre ayns ymmodee aghtyn.

Cur feanish roish y ving neesht er y gherrid va'n Stiureyder Sheckteragh son Obbreeyn da Oik Coonceil ny Shirveishee, Julie Bradley. Ny ta sleih çheet er myr yn Linney Neu-loghtynid, va shen currit er bun 2022 son sleih ta gobbraghey da shirveishyn y reiltys tayrn geill da cooishyn neu-chiart veih'n çheu sthie, as ta Bnr Bradley gra dy vel ymmyd er ve jeant jeh shen ny shlee na cheead cheayrt. 

Ren yn Ard Offishear Obbree da Oik Coonceil ny Shirveishee, yn Dr Megan Mathias, cur da'n ving myn-vrishey, blein er vlein, jeh ny plaiyntyn haink stiagh ayn. Agh va olteynyn y ving gra dy row ad er chlashtyn dy row paart dy ourys mychione y Linney Nue-loghtynid, er yn oyr dy row eh yn reiltys hene va stiurey eh. 

Ta'n Dr Mathias gra dy vel shen oyr son ve mollit my vees gennid dy hreisht ayn, er yn oyr dy row y Linney Neu-loghtynid red ennagh va currit er bun lurg bing dy row, as dy row fer jeh moyllaghyn y ving shen dy chur er bun yn Shirveish son Imneaghyn ec Obbyr, myr shoh dy vel y Linney Neu-loghtynid red ennagh er-son ta'n reiltys geeck dagh blein, as dy vel eh goll er stiurey liorish Scuirreyderyn-loght, vees co-chorp as sleih treishteil ayn as cur arrym da 'sy Reeriaght Unnaneysit, as dy vel cochianglys oc rish ny meoiryn shee as dy chooilley horçh dy cho-chorpyn 'sy cherroo theayagh, as foddee sleih cur stiagh tuarystal mychione reddyn 24/7, traa erbee 'sy laa.

Ta'n Dr Mathias gra, my vees sleih reih shen, dy vod ad cur stiagh ayn tuarystal dy bollagh gyn cur ennym, as dy vod ee cur shickyrys dy slane da'n ving, my vees plaiynt gyn ennym çheet da'n gheill oc, nagh vel eh rieau inshit daue quoi vees cochianglt rish shen. T'ee gra ny keayrtyn foddee plaiynt gyn ennym ve beggan doillee dy chur rish, er yn oyr nagh vel yn ablid oc eisht dy gholl back gys yn er ren tayrn geill veih'n çheu sthie as dy vriaght jeu son tooilley myn-phoiyntyn, agh er y gherrid ayns coloayrtys rish Scuirreyderyn-loght dy vel ad nish er chur er bun lhoob dy chur fys back.

Ta'n Dr Mathias gra, lesh y lhoob noa shoh dy chur fys back, my vees y fer tayrn geill veih'n çheu sthie geearree geddyn paart dy yss back as paart dy chochianglys, as foast tannaghtyn gyn ennym, dy vel yn ablid shen nish ayn, as dy vel shen red ennagh t'er ve currit da shoh agh er y gherrid.

---oooOooo---

Ta Oltey yn Chiare as Feed son Doolish Veanagh, Ann Corlett, va shirrey caglieeyn bieauid ayns ardyn mygeayrt scoillyn 'sy rheynn reihyssagh eck, shassoo er nagh row eh rieau foee dy beagh cagliagh bieauid jeh 20 mso trooid magh yn Ellan. 

Haink eh lesh Bnr Corlett ayns geddyn coardail Tinvaal dy chur er bun ardyn 20 mso ayns ardyn cummalagh, as va shen 'sy lught-reill v'ayn roish nish, as eisht va aa-hickyrit 2023. Magh ass shen, v'eh jeeaghyn dy row plannyn ec yn Rheynn Bun-troggalys dy chur er bun ardyn 20 mso trooid magh yn Ellan ayns ardyn cummalagh, agh haink stap er y chlaare shen Jerrey Geuree, tra va Oltey yn Chiare as Feed son Rushen, yn Dr Michelle Haywood, currit ass yn oik eck myr yn Shirveishagh son Bun-troggalys, as haink Oltey yn Chiare as Feed son Glionfaba as Purt ny Hinshey, Tim Crookall dy ve ny Hirveishagh.

Ta Bnr Corlett gra dy vel ee er jeet quail yn Shirveishagh noa, as yn Ard Shirveishagh, dy jarroo, dy chur eab er geddyn bree currit da'n treealtys bunnidagh eck, as dy vel ad ny neesht booiagh rish shen, as dy vel ee treishteil dy jean red ennagh taghyrt çheusthie jeh shiaghtin ny ghaa shoh çheet ayns ny ardyn mygeayrt ny scoillyn ayns Doolish Veanagh.

Ta Bnr Corlett gra dy ren yn chooish shoh lhiassaghey er yn oyr dy row eh geddyn wheesh boirey liorish post-l as eamyn veih cummaltee y rheynn reihyssagh mychione scoillyn 'syn ard shen, yn ard shen oc ayns Doolish Veanagh, as myr shoh dy hrog ee neese eh veih shen, as dy row yn eie eck lesh y treealtys shen dy yannoo ny va feme oc er jannoo mygeayrt ny queig scoillyn shen ayns Doolish Veanagh as dy aagail eh foshlit dy liooar, my va rheynn reihyssagh elley ny ard elley mygeayrt scoill feme shen ny geearree shen, ny va cummaltee geearree eh, eisht dy vod peiagh ennagh elley troggal neese shen as jannoo ymmyd jeh.

Ta Bnr Corlett gra,  dy chur faaue dy row ee cur eab er cur roish treealtys va cur cagliagh bieauid 20 mso myr brat harrish Ellan Vannin, nagh vel shen agh boghtynid, nagh row shen rieau y chiarail eck, as dy vel y chiarail eck nish dy yannoo ny ren ee goaill toshiaght er jannoo 'sy chied ynnyd.

Lurg da Bnr Corlett çheet quail yn Shirveishagh Bun-troggalys noa, Mnr Crookall, t'ee gra dy vel ee treishteil dy jean eh cur yn ard v'ee cur roish son cagliagh beauid jeh 20 mso, as dy vel feme er smooinaghtyn er ayns shoh, dy ren dy chooilley oltey ayns shen ceau teiy son shoh, cha ren peiagh erbee loayrt noi echey, er daa cheayrt dy row slane tromlagh oc, myr shoh dy ren yn Shirveishagh son Bun-troggalys nish ceau teiy son y treealtys shoh daa cheayrt, as t'ee gra, nagh shickyr eh dy vel eh ersyn jannoo red ennagh er-e-son ayns shoh.

---oooOooo---

Ec y traa t'ayn ta possan dy offishearyn y Rheynn Bun-troggalys aa-scrutaghey treealtyssyn liorish y cholught Ørsted son bun-troggalys ayns ynnydyn yinnagh caabil çheet gys y thalloo veih'n ghowaltys gheayee mooar treealit echey, mooie veih coose hiar yn Ellan. Veagh 87 turbeen ayn, as veagh caabil çheet stiagh gys y choose dy ve cochianglt rish moggyl lectragh Vannin as rish eddyr-chianglys er-lheh rish y Reeriaght Unnaneysit, yinnagh cosney yn chooid smoo jeh'n lectraghys veagh er ny ghientyn. 

Bare lesh Ørsted caabil çheet stiagh ec Groudle, agh t'eh smooinaghtyn neesht er Purt Skillion fo Chione Ghoolish. Agh ta'n Rheynn Bun-troggalys gra dy vel eh foast dy akin feanish baghtal dy beagh eh possible dy hroggal y bun-troggalys femoil ec fer erbee jeh'n daa voayl treealit. 

Ta loayreyder ass-lieh yn Rheynn, Celine Skinner,  gra dy vel yn Rheynn shassoo er nagh vel Ørsted foast er chur feanish dy liooar dy hoilshaghey magh dy vel entreilys sauçhey cooie gys fer erbee jeh ny ynnydyn çheet gys y thalloo, as harrish ooilley nagh vel feanish dy liooar ec y cheim shoh dy phohlldal yn eie dy beagh eh possible dy baghtal dy hroggal. T'ee gra ayns ny data s'noa veih towshan dy vel ayrn lane-scanshoil jeh imnea y rheynn, shen nagh vel ny creearyn dy hraaght myr linney bunnidagh er ve goit ayns laue ec y hoshiaght er kiare jeh ny raaidyn criticoil, agh ynrican son entreilys da ny ynnydyn çheet gys y thalloo, myr shoh dy vel ad shoh Raad Doon Anne, Çheu Yiass y Phurt, Shenn Raad Groudle as Raad Ballamena.

Ta'n Bnr Skinner gra dy vel yn rheynn smooinaghtyn dy beagh cooie eh da ny yeearreyderyn dy chur sur-smooinaghty ec keim ard jeh'n vuilley cummyssagh cooidjagh jeh ooilley ny obbraghyn er y thalloo, as er-lheh bentyn da traaght as ymmyrkey, dy chur ayns brastyl as dy  hoiggal builley y clane shalee son Ellan Vannin er-lheh.

Ta fer-oayllee son plannal bentyn da traaght, Sam Taylor, er ve goaill ayns laue obbyr ass-lieh  Ørsted, as t'eh gra dy vel ad toiggal yn crampys jeh geddyn entreilys da ny ynnydyn shoh, as nagh vel shen neu-chadjin son ynnydyn çheet gys y thalloo, as dy vel reayn dy reihyn er fys as prowit ry gheddyn. T'eh gra dy vel y focus myr ayrn jeh cur fys s'noa dy yannoo plannal stiurit er cur baght er ny sorçhyn dy charbid oddys geddyn entreilys da ny ynnydyn shen, as dy vel shen bentyn da jannoo shickyr dy vel ad jannoo ymmyd jeh carbid jeh mooadys cooie.

---oooOooo---

Ta'n eear Hirveishagh son Bun-troggalys, yn Dr Michelle Haywood, çheet er cooish dellal dy yannoo shickyr Bollagh Tram Cabbil Baie Ghoolish son y traa ry heet myr baih argid dy chur barrantys son y vun-troggalys eiraght ain. 

Va'n cooish dy chur stiagh y bollagh tram veih'n Raad Lhean gys y Stashoon Marrey skedjalit dy ve currit roish Tinvaal Mee Voaldyn. Agh hed treealtys roish olteynyn Tinvaal y vee shoh dy hirrey orroo dy choardail rish aa-reaghey shen, dy chur y chooish dellal shoh roish Tinvaal Mee Averil.

Treealtys eh ayns ennym Sarah Maltby, as t'ee gra dy bee anaasagh eh fakin vod yn Shirveishagh Tashtee t'ayn nish – shen dy ghra Oltey yn Chiare as Feed son Doolish Veanagh, ta ny Chaairlagh jeh Culture Vannin neesht, Chris Thomas – cur tooilley argid dy chummal seose eiraght roish jerrey y lught-reill t'ayn nish.

Ta Bnr Maltby gra dy row yn Shirveishagh Tashtee ec y traa t'ayn  - Mnr Thomas, my ta -  rieau jeean dy loayrt mychione cummal seose, cummal seose, cummal seose, er-lhee, ayns fer jeh ny oraidyn echey hug eh feer chreeoil ayns Tinvaal keayrt dy row, as t'ee gra, dy feer, mannagh vel shin cummal seose ny t'ain, mannagh vel shin baih argid ayns ny t'ain, eisht dy jean mayd coayl eh. Er-lhee dy row Mnr Thomas ny hroddaneyr niartal shoh shen, myr shoh dy beagh eh feer chooneydagh dy akin, 'sy traa giare t'echey myr yn Shirveishagh Tashtee, vod eh jannoo red erbee dy chur tooilley argid, agh nagh vel eh rieughagh, nagh nee red ennagh eh as t'ee smooinaghtyn dy jean eh taghyrt. Er-lhee dy bee feme er brod dy jarroo veih dy chooilley pheiagh dy ghra dy nee scanshoil eh daue.

Chammah's ny trammyn cabbil hene, ta'n Dr Haywood gra dy nee cleayney yindyssagh eh son keayrtee, goll mygeayrt as fakin ny cabbil, agh ny yeih dy vel y troggal tholtanagh shoh ain vees tuittym sheese as vees coodit ayns scammalt ayns shen,  myr shoh dy vel y chooish dellal shen fo raad neesht, as dy row ee treishteil dy chur-lhee roish yn daa chooish dellal cooidjagh. T'ee gra nagh vel shin agh nyn arreyderyn shallidagh jeh'n chooid shoh, as dy vel feme ain jeeaghyn orroo er yn oyr dy vel eh er jeet lesh sheelogheyn roish nish dy reayll ad as dy choadey ad, as dy vel feme ain er jannoo yn red cheddin.

---oooOooo---

Jelune y 9 Mee Vayrt haink toshiaght er obbyr liorish Lught-reill Bun-shirveishyn Vannin er paart jeh'n shenn raad gys Balleychashtal, as ta'n raad dooint veih'n ghoal echey 'syn ard jeh Steat Jeadyssagh Cronk Bane as Thie ny Cailleeyn Dooey, dy chur stiagh kuse dy arkil noa er tuill obbree as paart dy vun-hroggalys noa. Foddee sleih cosney gys y Steat Jeadyssagh via Cronk Kewaigue, agh shegin da traaght goll stiagh ayns Doolish hene goll via Droghad y Cherroo.

Magh ass shen va doilleeidyn lesh traaght 'syn oor preayssagh moghrey jiu, lesh immanee fuirraghtyn rish foddey. Ta'n Lught-reill gra dy vel eh treishteil dy bee reddyn ny share fastyr Jelune 'syn oor preayssagh, lesh traaght faagail Doolish reesht.

Choud's ta Lught-reill Bun-shirveishyn Vannin goaill ayns laue yn obbyr, she'n Rheynn Bun-troggalys ta co-oardrail ny obbraghyn raaidey, lesh oardyr dy ghooney y raad derrey yn 25 Mee Vayrt. Ta'n Rheynn gra dy vel eh er caghlaa traaghyn ny soilshaghyn reill er ny raaidyn mygeayrt Doolish dy chur eab er meeinaghey ny bishaghyn ayns ny earrooyn dy charbid, agh nagh row yn obbyr shoh jeant ayns traa son yn oor preayssagh moghrey Jelune, agh dy vel eh treishteil dy jean shoh cooney fastyr Jelune as maghey shen. 
 

More from Manx Gaelic