Meeryn ass Traa dy Liooar, Jelune 31ed Mee Luanistyn 2026
Ta shey lheelannyn son fir-lhee chadjin er reaghey dy ghoaill ayrn ayns reaghys noa, liorish bee coyrle son surransee ry gheddyn veih fir-lhee chadjin ta çheumooie jeh'n Ellan. Ta Kiarail Vannin gra dy jean shoh cur entreilys s'tappee da coyrle lhee, da aa-scrutaghtyn jeh medshinyn as da pohlldal vees goll er, gyn feme er y surransee ve kionefenish 'sy lheelann hene.
Bee coyrle ry gheddyn veih colught enmyssit Aghtyn Feayslee TekiHealth Çhiarmaanit. Shoh lurg prowalys speeideilagh liorish Lheelann Possan Rhumsaa. Nee surransee freayll rish cur eam er lheelann y fer-lhee cadjin oc 'syn aght cadjin, as bee oardagh dy triage ayn, as magh ass y fys vees ry gheddyn, nee ad reaghey vel y chooish cooie son yn çhirveish shoh.
Ny lheelannyn ta goaill ayrn 'sy reaghys shoh, t'ad : Lheelann Possan Rhumsaa; Lheelann Possan Phurt ny Hinshey; Lheelann Possan Kensington; Lheelann Snaefell; Ynnyd Lhee Cronk Vinch; as Lheelann Possan Palatine.
Ta Kiarail Vannin gra foddee dy jean lheelannyn elley dy fir-lhee chadin çheet dy ve parteays da'n shirveish 'sy traa ry heet.
---oooOooo---
Ta'n eear Hirveishagh Tashtee, yn Fer-lhee Alex Allinson, nagh vel shirrey ve reiht reesht 'sy reihys mooar cadjin mleeaney lurg 10 bleeaney myr çhaghter 'sy Chiare as Feed myr oltey son Rhumsaa, greinnaghey politickeyryn gyn çheet er kiarail slaynt y Hirveish Claynt Ashoonagh myr neu-fordrail 'sy lhing shoh.
Choud's va'n Fer-lhee Allinson ny Hirveishagh Tashtee, ren eh aarlaghey treealtys son keesh er-lheh dy ve currit ynrican son kiarail slaynt, agh cha row shen currit roish. Ta'n chlaare argidoil son kiarail slaynt er nyrjaghey liorish ny shlee na £180 millioon ayns ny queig bleeaney t'er n'gholl shaghey. Ec jerrey y lught-reill Quayle va'n chlaare argidoil son slaynt £232 millioon, agh ec jerrey yn lught-reill Cannan t'ee er jeet dy ve £412 millioon.
Agh ny yeih shen as ooilley, er-lesh y Fer-lhee Allinson nagh vel kiarail slaynt preevaadjagh yn un reih t'ayn. T'eh gra, tra ta sleih jeeaghyn er y towse dy argid t'er ve currit stiagh ayns yn daa ard feer scanshoil son yn sleih aegey ain, as da'n sleih ain ayns aght cadjin ayns kiarail slaynt, dy row eh dy bollagh neu-chosoyley rish veg roish nish, agh er-lesh dy vel shen nagh row er ny chooilleeney, shen sleih fakin y vondeish rieugh ass shen, as er-lesh, er coontey ooilley yn obbyr dy chur shaghey doilleeidyn, nagh dod ad geddyn ny eiyrtyssyn son fir er-lheh as lhisagh ad v'er chooilleeney. T'eh gra dy vel eh er sleih ve rieughagh bentyn da ny t'ad dy yerkal rish, as bentyn da ny nee ad geddyn as da shen nee eh costal.
Ta'n Fer-lhee Allinson gra dy vel eh smooinaghtyn neesht, ayns Ellan beg, dy vel feme ain er soiaghey jeh nagh vod mayd jannoo dy chooilley red ayns shoh, as dy jean eh costal ny smoo dy yannoo ny reddyn ta shin dy yannoo ayns shoh, as dy feme ain er cur sleih hoal son kiarail, as yn oyr son shen, shen dy vel lheihys er jeet dy ve foddey ny smoo cramp. T'eh gra nagh vel corp deiney er chaghlaa monney er chor erbee, eer neayr's y traa v'eshyn ayns scoill lhee, dy vel reddyn fod mayd jannoo lesh er jeet dy ve cramp ayns aght feer vooar., as t'eh çheet er scannyn MRI, kemo-therapeeyn meeinaghey, lheihyssyn son doghanyn nagh row eer ayns ny lioaryn hoshiaght, eer jeih bleeaney er dy henney, paart jeh ny syndromeyn noa t'er ve feddynit as lheihyssyn noa er ny lhiasaghey er-nyn-son.
Ta'n Fer-lhee Allinson gra, shen t'eh smooinaghtyn dy ve feer scanshoil, shen nagh vel shin, myr ta paart dy pholitickeyryn er choyrlaghey, gra nagh vel yn Shirveish Claynt Ashoonagh ry fordrail ny sodjey, as dy lhisagh shin goll harrish gys cummey elley jeh coaryssyn soit er urryssaght ny er kiarail slaynt phreevaadjagh. T'eh gra dy jean yn Shirveish Claynt Ashoonagh obbraghey, dy vel eh er n'obbraghey, dy vel eh er n'yannoo towse feer vooar dy reddyn miey son yn ashoon ain ayns ny 50 bleeaney shoh chaie, as son shickyrys 'sy Reeriaght Unnaneysit, as dy vel eh fer jeh ny aghtyn smoo fondagh dy chur kiarail slaynt, agh, t'eh dy ghra, dy vel feme er y Çhirveish Claynt Ashoonagh cochiangley surransee ny smoo as cur ad ec y toshiaght, as dy vel feme er ve soit er chied chiarail as er ny leeideil liorish cur lhiettrimmys.
Ta'n Fer-lhee Allinson gra dy row eh rieau yn aght, cho leah's hie sleih stiagh ayns dorryssyn Thie-lheihys Noble, dy vel y chlag currit dy roie, ta toshiaght çheet er ny scannyn, er ny prowalyssyn folley, dy vel sleih currit stiagh ayns lhiabbaghyn, as doaltattym dy vel coarys feer chostallagh ec sleih, vees scarrey sleih rere nyn oltyn, as cur-rish ad ayns caghlaaghyn aght, agh ny vees feme er, shen kiarail slaynt vees ny smoo ooilley-ghoaill, soit ayns chied chiarail.
Ta'n Fer-lhee Allinson gra dy vel y chooish lane-scanshoil, shen dy vel rheynnyn slaynt, fer lurg fer, rieau er n'ghra dy vel ad geearree chied chiarail er ny leeideil liorish yn Çhirveish Claynt Ashoonagh, dy vel ad rieau dy bollagh er goaill-roo dy vel shen yn aght share, as yn aght share son sleih, dy livrey shen, agh dy vel ny preayssyn er hroggal orroo, ny preayssyn jeh rollaghyn faarkee son obbraidyn bodjal sooilley, obbraidyn lheshey, obbraidyn gliooney, ayns aght politickagh rieau er ve y ghreesaght smoo.
Ta'n Fer-lhee Allinson gra dy vel eh y trimmid shen, y daanys shen as y jeeanid shen dy chur bree da caghlaa as feme er shen taghyrt, as reesht, myr fer-lhee, dy vel y cheird lhee rieau smooinit dy ve cumaadagh, as dy vel kuse jeh ny cumraagyn echey ta nyn vir-lhee choyrlee er hassoo noi caghlaa, as gyn leeideilys baghtal, dy vel shen er phlooghey paart jeh'n aghtyn son noaid as lhisagh ad v'er haghyrt.
---oooOooo---
Ta eear Hirveishagh Tashtee elley, Eddie Teare, ren faagail y politickaght 'sy vlein 2016, cur feysht, beagh eh ny sloo costallagh dy chur tooilley surransee gys y Reeriaght Unnaneysit son lheihys, shaghey cur lheihys daue ayns shoh 'syn Ellan.
Son y vlein argidoil 2025-26, va feme er cur £20.8 millioon elley son kiarail slaynt er yn oyr dy row tooilley ceaut na va 'sy chlaare argidoil er-e-son, as ta coontyssyn Kiarail Vannin er y gherrid jannoo faaishnys jeh £8.1 ceaut rour 'sy vlein argidoil shoh.
Ta Mnr Teare gra dy vel eh toiggal dy ren Covid cur fragym y jalloo, agh harrish ny queig bleeaney shoh chaie dy vel shin er cheau ny shlee na £500 millioon na v'ain çheet stiagh ayn. T'eh gra dy lhisagh shin cur enn, tra va'n coarys noa shoh, Kiarail Vannin, currit er bun, dy row eh dy fondagh jannoo y red cheddin as v'ayn 'sy Reeriaght Unnaneysit, as dy vel y Reeriaght Unnaneysit nish er n'gheddyn magh, ny er n'yannoo briwnys, nagh vel eh gobbraghey, myr shoh dy vel eh er scryssey magh eh, myr shoh t'eh briaght yn oyr ta shinyn foast freayll rish.
Ta Mnr Teare gra, yn red va cur yindys er tra hie eh stiagh myr yn Shirveishagh son Slaynt, dy row eh briaght jeu y costys jeh obbraid son bodjal ny sooilley ny lhesh ny gliooney – t'eh gra dy vel fys echey dy voddagh ad ve traumatagh – agh dy row eh briaght mychione ny obbraidyn bunnidagh jeeragh, agh dooyrt ad nagh row eie erbee oc er ny va lheihys costal, as dy vel eh toiggal dy vel shen myr t'eh nish, myr shoh, dy ve brynt my-e-chione, vel shin shickyr dy vel shin geddyn feeuid yn argid ain?
Ta Mnr Teare briaght, beagh eh ny sloo costallagh dy chur sleih gys y Reeriaght Unnaneysit son ny lheihyssyn shoh dy ve jeant, as dy gheddyn tooilley sleih as lheihys jeant daue ayns rieughid, na shinyn hene dy chur eab er jannoo eh. T'eh gra dy vel shin ayns ynnyd ec y traa t'ayn ayn ta claare argidoil currit daue, dy vel ad ceau erskyn y chlaare argidoil shen, dy vel ad çheet back as dy vel ad geddyn yn argid, myr shoh dy vel ad ceau argid nagh row currit daue 'sy chied ynnyd ansherbee, nagh vel gurneil argidoil ayns shen veih'n çheumooie jeeaghyn stiagh ayn, as rere y varel echey, dy vel eh jeeaghyn kiart gollrish Oliver Twist, shirrey tooilley.
Va Mnr Teare ny Hirveishagh son Slaynt as Shickyrys y Theay veih 2006 gys 2010 as ny Hirveishagh son yn Ynsee as Paitçhyn eddyr 2010 as 2011 ayns lught-reill Tony Brown, as ve ny Hirveishagh Tashtee ayns lught-reill Howard Quayle eddyr 2011 as 2016.
---oooOooo---
Ta aa-scrutaght goll er jannoo mychione yn ymmyd cummyssagh jeh culleeyn son mraane dy yannoo prowalys 'sy thie dy vynscrutaghey mhuinneel ny breinney. Er y gherrid ren Shirveish Claynt Ashoonagh Hostyn çhebbal culleeyn dy yannoo prowalys jeusyn hene son Virus Papilloma Dooinnoil son mraane ren missal quaaltys son myn-scrutaghey.
Ta Slaynt y Theay as yn Rheynn Slaynt as Kiarail y Theay er veeraghey da Radio Vannin dy vel aa-scrutaght goll er jannoo jeh ymmyd ny culleeyn myn-scrutaghey. Bee fys er yn eiyrtys jeh shoh currit ec y nah lught-reill.
---oooOooo---
Haink yn laa s'jerree son sleih dy chur stiagh dy ve nyn shirreyderyn 'sy reihys mooar cadjin Jecrean shoh chaie, y 26 Mee Luanistyn. Agh ta kuse dy leih va gra dy beagh ad nyn shirreyderyn er n'ghra, son caghlaaghyn oyr, nagh bee caa daue goaill ayrn 'sy troddan nish. 'Sy vlein 1986, va 74 shirreyder goaill ayrn 'sy reihys mooar cadjin. Ec y traa t'ayn, ta
Myr shoh, ta daa rheynn reihys jeig ayn, as daa ynnyd ry gheddyn ayns cagh, as fod mayd goll nyn drooid ooilley ny shirreyderyn rere yn abbyrlhit ayns ny rheynnyn reihys rere yn abbyrlhit :
Ayrey as Maayl : hoght shirreyderyn - Julia Bell; Stephen Broad; Alfred Cannan; Phil Corkill; Steve Curphey; Tim Johnston; Mary Phillips; as Paul Weatherall;
Carbory, Ballachashtal as Malew : shiaght shirreyderyn - Juan Christian; Steve Crowther; Mark Firth; Kirrie Jenkins; Jason Moorhouse; Abby Quirk; as Geoff Sutcliffe;
Connaghyn : shey shirreyderyn – Rob Callister; Gabriella Corkish; Julie Edge; Rachel Glover; Peter Karran; as Oliver Lockwood;
Doolish Hiar : queig shirreyderyn - Clare Barber; Joney Faragher; Andrew Forster; Dave Mackey; as Andrew Saunders;
Doolish Hwoie : shiaght shirreyderyn – David Ashford; Jason Cheetham; Damian Ciapelli; Denis Staunton; Janet Thommeny; Peter Washington; as Hugo Yates;
Doolish Veanagh : hoght shirreyderyn - Sharon Lee Bridgens; Ann Corlett; George Hargreaves; Andrea Krüger; Creena Mason; Peter Shimmin; Chris Thomas; as Devon Watson;
Doolish Yiass : queig shirreyderyn – Dean Bolton; Claire Christian; Arwid Hall; Livia Lenarduzzi; as Sarah Maltby;
Garff : nuy shirreyderyn – Anthony Allen; Sean Bostrom; Daphne Caine; Aishlinn Creer; Nigel Dunmore; Richard Henthorn; Vicki Hewison; Peter Kermeen; as Martyn Perkin;
Glionfaba as Purt ny Hinshey : hoght shirreyderyn – Katryna Baptist; Mark Cleator; Colleen Dale-Beaton; Daniel Davison; James Hampton; Ray Harmer; Alex Perriam; as Geoffrey Pugh;
Middle : shiaght shirreyderyn – Alf Caine; James Cochrance; Jason Moore; Jane Poole-Wilson; Andre Risha; Simon Sinclair; as Graham Taylor;
Rhumsaa : shey shirreyderyn – Robert Cowell; Nigel Dunmore; Lawrie Hooper; Juan McGuinness; Janine Shimmin; as Peter Whiteway; as
Rushen : shiaght shirreyderyn – Gary Chambers; Michael Crowe; Michelle Haywood; Mark Kemp; Helen Sheppard; Laurence Vaughan-Williams; as Simon Williams.
Shen dy ghra ec y traa t'ayn dy vel 82 shirreyderyn goaill ayrn, agh lesh un shirreyder cur stiagh ayns daa rheynn reihys, ayns Garff as ayns Rhumsaa. Va shirreyder elley ec y toshiaght gra dy jinnagh eh goaill ayrn ayns Doolish Hiar as ayns Doolish Yiass neesht, agh neayr's shen t'eh er reaghey dy ghoaill ayrn ayns Doolish Yiass ynrican.
Ass ny 82 shirreyderyn shoh, cha nel feed jeu baghey 'sy rheynn reihys ayn t'ad cur stiagh nyn enmyn, shen dy ghra 24% jeu. Cha nel agh ayns Ayrey as Maayl dy vel ooilley ny shirreyderyn nyn gummaltee 'syn ard shen. Neayr's toshiaght yn oardagh shoh dy chur stiagh dy ve nyn shirreyderyn, ta shey peiagh hug stiagh ayn pabyryn er n'ghra nagh jean ad goaill ayrn, son caghlaaghyn oyr, as ren fer elley reaghey gyn cur stiagh pabyryn, ga dy row eh fosyn goaill ayrn 'sy reihys mooar cadjin.
Bentyn da parteeyn politicagh, ta queig olteynyn jeh'n phartee Caghlaa goaill ayrn 'sy reihys mooar cadjin; kiare shirreyderyn ta nyn olteynyn jeh Partee Libraalagh Vannin; as kiare shirreyderyn ta nyn olteynyn jeh Partee Obbraghys Vannin. Ta daa hirreyder ta nyn olteynyn jeh Partee Immee Harrish, agh t'ad neesht goaill ayrn 'syn un rheynn reihys.
Ta'n chooid smoo dy hirreyderyn – 81.7% - nagh vel olteynyn jeh partee erbee as t'ad nyn shassoo myr fir neu-chrogheydagh. Y cheayrt shoh cha nel shirreyder erbee ass-lieh Partee Glass Vannin.
---oooOooo---
Ta eear Oltey yn Chiare as Feed va ny Shirveishagh, Hazel Hannan, gra dy vel y coarys t'ayn son ceau teiy ayns reihyssyn neu-gheynlagh. Va Bnr Hannan, va reiht hoshiaght myr Oltey yn Chiare as Feed son Purt ny Hinshey 'sy vlein 1986, gra dy vel ee neu-choardail dy mooar rish y choarys jeh rheynn reihys as daa ynnyd cochianglt roo, vees goll gys yn daa pheiagh as y towse smoo dy heiyn oc.
Ta Bnr Hannan credjal dy lhisagh shin goll back gys sorçh ennagh dy haghterys co-reiragh, as eisht nagh vel mooadys y rheynn reihys madyral wheesh as t'eh, agh er-lhee dy vel feme ain er goll back gys y pholickaght kiart lane aasit, liorish ta çhaghterys co-reiragh ain, cre erbee yn aght t'eh jeant, lesh yn chied teiy goll er coontey – foddee eh ve currit harrish, agh dy vel shen son y teiyder.
Va Bnr Hazel Hannan ny Shirveishagh son Ynsee eddyr 1991 as 1995, roish my daink ee ee dy ve ny Shirveishagh son Eirinys, Eeastaght as Keylljyn ayns lught-reill y Myles Walker, as hannee ee 'syn oik shen derrey 1999 ayns lught-reill Donald Gelling.
---oooOooo---
Ta'n eear Hirveishagh Tashtee, Eddie Teare, credjal nagh row politickeyryn arryltagh dy yeeaghyn er y choarys bentyn da'n ghlass three filley er pensionyn. Rere y ghlass three filley, ta pensionyn y steat bishaghey dagh blein liorish y rate smoo ass three : y bishaghey ayns argid faillt er mean; Ayndagh Prios Kionnee y Reeriaght Unnaneysit; ny 2.5%.
Va treealtys liorish y Tashtey ayns y lught-reill Cannan dy gheddyn rey rish y choarys shoh, agh ren yn Tashtey cur ry lhiattee y treealtys lurg da kuse dy pholitickeyryn cremmey yn eie.
Ta Mnr Teare cur y feysht, cre woad yn traa v'ec Tinvaal dy aa-scrutaghey ny nheeghyn as ny fysseree, as t'eh gra nagh row eh jeant agh myr freggyrt gyn tort, myr freggyrt ennaghtagh, agh dy by hreih lesh nagh vod mayd ve ennaghtagh tra ta shin cur-rish yn argid as s'lesh 85,000 dy leih eh.
Ta Mnr Teare credjal dy voddagh margaghyn faaishnys çheet dy yannoo seose kerroo scanshoil son yn Ellan. Ta margaghyn faaishnys er jeet dy ve ennoil ayns Steatyn Unnaneysit America, as t'ad cur caa son carrooaghyn dy vettal er reddyn ta taghyrt 'sy theihll rieugh as ta eiyrtyssyn er-lheh oc – shen dy ghra reddyn gollrish reihyssyn as sleih ta cosney aundyryn, gollrish ny Oscaryn as y lheid.
Ta reillyn 'sy Reeriaght Unnaneysit er chur lhiettrimmys er y cherroo shoh gaase, agh ta Mnr Teare gra dy vod shen cur caa da'n Ellan. T'eh gra, ayns shoh, dy vel eh jeeaghyn dy vel y Lane Troar Sthie er n'gholl sheese, as dy vel sampleyr mie jeh shen, my vees cooinaghtyn ec sleih, mysh three ny kiare meeaghyn er dy henney dy row kied carrooghys er ny livrey seose liorish colught carrooghys ayns Ellan Vannin, agh dy row ad gra dy jinnagh ad freayll çhaghteryn ayns shoh, agh dy row ad livrey seose y chied ayns Ellan Vannin agh freayll shen ayns Jersey as ayns y Valta, as t'eh gindys row peiagh erbee briaght mychione yn oyr, cre va'n neu-vondeish cohirreydagh ain, as t'eh gra dy beagh ablid er ve ain dy ynsaghey veih shen, agh ayns ynnyd jeh shen nagh vel shin agh jeeaghyn y jeadys fioghey.
Bentyn da reddyn lhisagh y lught-reill noa jeeaghyn er, ta Mnr Teare gra dy vel yn chied er kerrooyn noatarmaynagh cummyssagh, as dy vel fer anaasagh kiart er jeet dy ve ayn, as dy ren eshyn lhaih my-e-chione ayns pabyr naight yn Emshyr y vee shoh chaie, shen ardan bentyn da faaishnyssyn, vees enmyssit margaghyn faaishnys, as dy vel eh jannoo seose dellal feer vooar ayns Steatyn Unnaneysit America, agh nagh vel eh ennoil 'sy Reeriaght Unnaneysit er yn oyr nagh vel y Barrantys son Oaseirys Argidoil, ny reilleyderyn argidoil booiagh lesh.
Ta Mnr Teare gra dy vod custymeyryn kionnaghey ny t'ad gra roo, conaantyn, ny caghlaaghyn, as myr sampleyr t'eh gra dy vel yn eie oc dy jean Trump çheet dy ve marroo liorish y vlein shoh çheet, mee ennagh 'sy vlein shoh çheet, as dy vel peiagh er y çheu elley gra nagh jean eh, as dy vel ad cur gioal er, myr shoh dy fondagh dy vel eh keint dy vettal dy jeeragh eddyr daa pheiagh. T'eh briaght, myr shoh, mychione yn oyr nagh vod mayd jeeaghyn er shen, as cur eab er shen myr y nah cherroo mooar argidoil 'syn Ellan, er yn oyr dy vel cummys ayn, rere y varel echey, ec y chooid sloo, er yn oyr dy vel art feer jarrooagh 'syn Emshyr my-e-chione.
---oooOooo---
Ta stiureyder jeh sheshaght ghiastyllagh vees gobbraghey rish oaseiryn veih çheeraghyn beggey ayns reirey cooishyn argidoil trooid claare yn Ynnyd son Reirey Argidoil Çheeraghyn Beggey, gra, liorish giarrey y towse dy argid theayagh son y chlaare , dy vel shen cur ambee argidoil yn Ellan ayns gaue.
Ta'n eear Ard Veoir Shee, Gary Roberts, ny stiureyder jeh'n çheshaght ghiastyllagh, vees traenal ard sharvaantyn y steat veih kuse jeh ny steatyn sloo, s'boghtey y theihll, as dy vel moggyl dowanagh jeh mysh 400 alumnus, as t'eh gra dy vel ad loayrt ayns foayr jeh Ellan Vannin, as paart jeu nish gobbraghey da co-chorpyn argidoil mooarey scanshoil jeh'n lheid as y Tashtey Argidoil Eddyr-ashoonagh, Banc y Dowan as y Reagheydys ry-hoi Co-obbraghey as Lhiasaghey Tarmaynagh.
Ta Mnr Roberts gra dy vel y chlaare shoh bunnys y red smoo ta Ellan Vannin jannoo son y ghoo mie echey, as dy voddagh giarrey y towse dy argid vees goll er cur son y chlaare liorish y reiltys cur ayns gaue shen son y traa ry heet. Roish nish ta'n reiltys er chur £300,000 'sy vlein da'n çheshaght ghiastyllagh son y chlaare, as ta Mnr Roberts gra nagh vel shen agh 0.02% jeh claare argidoil y reiltys, agh nish hig shen dy ve giarrit liorish y lieh ayrn, dy vel £150,000 ry gheddyn eck, as dy vel eh jerkal rish y çheshaght ghiastyllagh geddyn y sym shen dy lhieeney y varney veih'n cho-voodeeys.
Ta Mnr Roberts gra dy nee sheshaght ghiastyllagh ee gyn shennaghys jeh cosney argid veih çheumooie, as dy vel fogrey er jeet agh lesh traa giare, as dy gheddyn y towse shen dy argid feer doolaneagh er-nyn-son. T'eh gra, er-lesh, dy bee jeeill jeant dy feer da goo mie yn Ellan my vees ad lheie ersooyl.
Ta Shirveishagh Oik Coonceil ny Shirveishee, David Ashford, gra dy vel claare y heshaght ghiastyllagh feeu dy mooar, as t'eh goaill-rish dy vel eh cur cummaght da'n Ellan har vooir, agh t'eh shassoo er nagh vel shoh er jeet gyn yss rolaue, as dy vel currym er y reiltys dy yannoo prowalys jeh, lhisagh tackeydee ceau y chooid smoo jeh'n chostys. Cha nel eh soiaghey jeh dy vel shoh cur yn sheshaght ghiastyllagh ayns gaue jeh lheie ersooyl, as t'eh gra dy vel shirveishee geearree fakin vel argid elley ry gheddyn roish my vees briwnys jerrinagh jeant bentyn da'n chlaare 'sy traa ry heet.
---oooOooo---
Ta baghteyr politickagh, Alistair Ramsey, gra dy vel polasee y reiltys dy vishaghey y pobble dy ve 100,000 dy leih, dy vel eh foast ayn 'sy lioar – shen dy ghra docamadyn strateishagh y reiltys as Plan yn Ellan - as dy vel eh foast polasee ren Tinvaal coardail rish, as dy vel eh
currit stiagh ayns sess ny femeyn er thieys, dy beagh eh goll er cur stiagh ayns plannal strateishagh as myr shen, myr shoh er-lesh dy vel yn chied chiartag son yn Chiare as Feed noa, shen dy yeeaghyn er shoh as dy ghra vel ad dy feer geearree tannaghtyn lesh shoh, vel eh rieughagh, fakin ooilley ny beoynyn dowanagh shoh, vel eh rieughagh ayns eash dy far-inçhynaght.
Ta Mnr Ramsey gra dy vel yn Rheynn son Gastid Dellal jannoo ny t'eh smooinaghtyn er myr aa-scrutagh coon jeh'n strateish tarmaynagh vees goaill stiagh y dean shoh bentyn da'n phobble, as er-lesh nagh vel shen dy liooar, er-lesh nagh vel veg agh loayrt rish earroo beg dy hieyn dellal, dy nee cooish ee harrish y clane Ellan, dy vel ee jannoo er dy chooilley pheiagh, as dy vel y polasee shen foast ayn, ny yeih ny eabyn v'ayn, nagh row cur monney barrant da sleih, dy ghra dy row sleih toiggal eh dy neu-chiart, agh dy vel eh ayns shen, scruit sheese ayns ymmodee docamadyn y reiltys.
---oooOooo---
Ta Barrantee Connaghyn er croo strateish noa er thieys dy chooney lesh yn obbyr oc ayns ny queig bleeaney shoh çheet. Ta Lhiass-chaairlagh y Voayrd, Scott Wilson, gra dy vel ny Barrantee son y chooid smoo myr v'ad rieau, kiarit da cur thieys jeh ard-vieys vees ry fordrail as lesh entreilys da, vees freggyrtagh da femeyn y cho-voodeeys, as dy vel eh mie dy liooar loayrt my-e-chione, agh er-lesh dy row feme oc er beggan ny smoo leeideilys, as myr shoh bee shen goll er livrey trooid y strateish shoh, t'eh dy hreishteil. T'eh gra dy vel deanyn strateishagh oc, as dy vel adsyn dy vishaghey yn earroo dy hieys sheshoil vees ry fordrail, dy livrey thieyn lhoobagh, ooilley-ghoaill as lesh entreilys daue, dy yannoo ymmyd share jeh'n sthock dy hieyn t'ayn hannah, as dy chummal seose aght bea neu-crogheydagh son cummaltee ta shenn ny t'ayns gaue, as dy niartaghey parteayssyn lesh thieys as lesh jantee pohlldal.
Ta Mnr Wilson gra dy vel rolley faarkee ec ny Barrantee, as dy vel y strateish dy yannoo tosheeaght jeusyn as ta feme oc er ny thieyn shen, as dy vel eh mie dy liooar freayll rish çhebbal da sleih as freayll rish cur sleih ayns ny rollaghyn faarkee shoh, agh mannagh vel ynnydyn noa-lhiasit dy chur ny feallee shoh stiagh ayn, eish nagh jean y rolley shen agh freayll rish aase as aase as aase, myr shoh dy vel yn eie dy ghreinnaghey as dy chummal seose lhiassaghey, chammah's cooney lesh ny feallee shen lesh y feme shen stiagh ayns ny thieyn shen.
Er-lesh Mnr Wilson, er yn oyr dy vel shoh ny strateish vees harrish ooilley son y chooid smoo, dy vel kiare ardyn smoo ayn, as dy vel eh credjal dy vel shen lhiassaghey troggee, aa-lhiassaghey as ve oardreilagh, kionnaghey thalloo cooie, as caghlaa troggalyn t'ayn hannah tra vees shen cooie. T'eh gra dy by vie leshyn smooinaghtyn dy jinnagh criteria noa-reaghit y reiltys cur kied daue lhiassaghey mygeayrt ny criteria shen, shaghey cur eab er reaghey ny criteria mygeayrt ny troggalyn, dy chur ny troggalyn mygeayrt ny criteria, as er-lesh laue ry laue, dy vel shen red jarrooagh, chammah's veih'n reiltys meanagh as veih lughtyn-reill ynnydoil.
---oooOooo---
Ta stoyryn dy ushtey ayns ny kiare doouryn smoo er n'gholl sheese er coontey y shayll dy earish çheh çhirrym v'ayn, agh nagh vel y stoyr jeh 77% jeh'n ablid agh 5% fo'n towse laaoil er mean.
Lesh stayd dy hirmid jannoo er ymmodee ardyn 'sy Reeriaght Unnaneysit, ta gennid dy ushtey ayndaue as lhiettrimmys er jannoo ymmyd jeh piobanyn ushtey, agh cha nel lhiettrimmyssyn erbee ayns shoh 'syn Ellan.
Va fysseree clouit bentyn da'n 17 Mee Luanistyn, as t'ad soilshaghey magh dy vel Doour Sulby 82% lhieent, nagh vel agh 1% fo'n towse laaoil er mean. Ta'n stoyr ayns Boaldyn Heear, y Doour Injebreck, ny sinshley ec 63%, as shen foddey fo'n towse laaoil er mean jeh 84%.
Ta'n daa doour sloo ayns Connaghyn – Clypse as Kerrowdhoo – ec 63% son y Chlypse as ec 53% son y Cherrowdhoo, cosoyley rish towseyn laaoil er mean jeh 81% as 70%.
Ga nagh vel lhiettrimmyssyn bentyn da ushtey ayns shoh, ta Lught-reill Bun-shirveishyn Vannin greinnaghey sleih dy yannoo ymmyd jeh ushtey ayns aght creeney.
---oooOooo---
Ta Sheshaght Lught Traghtee Ellan Vannin gra dy vel eh shassoo dy naeear bentyn da'n ghowaltys geayee mooie veih'n choose hiar, Mooir Vannin. Va feyshtyn er Eaghtyrane y Heshaght, Claire Watterson, as er oltey y Voayrd , Chris Corlett 'sy chlaare Linney Vannin, mychione cochianglys y Heshaght rish y cholught, Ørsted, vees shirrey dy lhiassaghey y gowaltys geayee as 87 turbine eddyr Kione Vaghal as Kione Chonnaghyn.
Ren Ørsted eeck son jinnair mooar y Heshaght dy yannoo feailley jeh 70 bleeaney neayr's v'ee currit er bun, as t'eh er reaghey taghyrtyn elley lesh y Heshaght. Ren peiagh gra ayns eam er Linney Vannin dy voddagh shoh cur preays er y Heshaght bentyn da ve ayns foayr jeh ny treealtyssyn.
Agh ta Bnr Watterson gra, myr Sheshaght, nagh vel ad edyr ayns foayr jeh ny nagh vel ad noi echey, myr shoh dy vel ad goaill ynnyd feer naeear, nagh vel eh er-nyn-son dy yannoo briwnys nee eh taghyrt ny dyn, agh ny vees feme orroo jannoo, shen dy yannoo shickyr dy vel dy chooilley pheiagh vees possible fakin ny vondeishyn as ny doilleeidyn jeh.
Va Bnr Watterson gra neesht dy row yn Sheshaght cooney lesh olteynyn dy loayrt rish Ørsted dy gheddyn magh tooilley mychione ny plannyn echey, as dy yannoo briwnys veagh ad, ny olteynyn, coardail roo ny dyn, as dy row ad cummal taghyrtyn dy lhiggey da'n fys shoh goll er rheynn er sleih, as eisht dy vel eh son y theay, as politickeyryn, dy yannoo briwnys er-nyn-son hene.
Va Bnr Watterson gra dy row olteynyn y Heshaght geearree feddyn magh tooilley dy hoiggal ny vondeishyn argidoil cummyssagh, agh dy row ad nyn delleyderyn trome-chooishagh, ta jannoo sess cleeir er-nyn-son hene jeh dy chooilley chooish, myr shoh nagh row ad goll er leeideil er shaghryn liorish colught er-lheh erbee. V'ee gra dy row ad cur feyshtyn dy jeeragh er Ørsted, as dy row caa da Ørsted dy chur freggyrtyn.
Ta'n Sheshaght Lught Traghtee greinnaghey olteynyn dy chooilleeney creear er linney mychione y faill sloo. Mee Averil 'sy vlein shoh çheet, bee treealtys currit roish ec Ving ny Failley Sloo. Ny s'moghey 'sy vlein shoh va treealtys dy vishaghey y faill sloo dy ve ec y cheim cheddin as y faill vioghee, agh va plannyn scryssit magh lurg imnea mastey shellooderyn shappyn as colughtyn beggey, dy beagh yn erree orroo ro vooar as dy jinnagh eh cur ad ayns gaue son y traa ry heet.
By vie lesh y Çheshaght toiggal stayd ny colughtyn as thieyn dellal nish, vel ny preayssyn orroo myr v'ad, vel ad er lhaggaghey ny vel preayssyn elley er jeet orroo. Ta caa da olteynyn cooilleeney y creear er linney eddyr nish as yn 15 Mean Fouyir.
---oooOooo---
Ta colught Key Riojey Davison, as van key riojey echey t'er ve goll gys yn ardan soie son Grand Prix Vannin rish 30 bleeaney, gra dy row yn immeeaght mleeaney y fer s'kiuney v'ayn er-e-hon.
Ta Ian Davison jeh'n cholught gra dy vel yn un phlaiynt t'eh clashtyn veih sleih, shen bentyn da'n chostys ayns rieughid jeh çheet gys yn Ellan, dy vel eh jeeaghyn dy ve lhiettrimagh dy liooar, as er-lheh er yn sheeloghe shinney as foddee dy vel ad nyn lhie er pensionyn, myr shoh er-lesh son shickyrys dy row eh ny s'kiuney, as son shickyrys dy by chosoylagh eh dy jinnagh cooid elley ny delleyderyn coardail dy row shen yn aght cosoyley rish bleeantyn elley.
Ta Radio Vannin er shirrey fys veih colughtyn elley 'sy cherroo oltaghey, as t'ad gra yn red cheddin, dy row eh ny s'kiuney na ayns bleeantyn elley, as ta Thie Oast y Ghiau ayns Purt ny Hinshey gra dy row yn shiaghtin er-e-hon y fer s'kiuney neayr's y Chaisht, as va Oastan y Varriaght er lhiatteeyn Sniaul gra dy row ad tarroogh ayns paart, agh son y chooid smoo jus goll dy kiune.
---oooOooo---
Ta'n nah Turneyr Theayagh er ve pointit liorish y Ree, as she Oliver Helfrich eh, lurg oardagh foshlit dy chur faill as moylley veih bing 'syn Ellan dy reih shirreyder. Hig Mnr Helfrich stiagh ayns ynnyd jeh Walter Wannenburgh, Jerrey Geuree 2027. Hig Mnr Wannenburgh dy ve ny haaue lurg kiare bleeaney 'syn oik shen, as lurg un vlein jeig myr oasier ny crooiney.
Ta'n Turneyr Theayagh cur coyrle leighoil da'n Lhiass-chiannoort, da Coonceil ny Shirveishee, da rheynnyn y reiltys as da buird clattyssagh. T'eh cur coyrle er cooishyn bentyn da'n leigh as da cooishyn sthie as mooie yn Ellan, as t'eh kionefenish soieaghyn Tinvaal, y Choonceil Slattyssagh as Choonceil ny Shirveishee.
Ta'n reiltys gra dy vel coorse leighoil ooasle er ve ec Mnr Helfrich harrish ny sodjey na feed blein, goaill stiagh ayns ard-oikyn ayns Shamyryn y Turneyr Theayagh as ayns parteays preevaadjagh.
Ass y Ghermaan va Mnr Helfrich hoshiaght, agh daase ayns sheer Northampton, as chosn eh qualleeaght myr turneyr ayns Sostyn as 'sy Vretin 'sy vlein 2002, roish my daink eh gys Mannin 'sy vlein lurg shen. Haink eh dy ve turneyr ayns Mannin 'sy vlein 2006.
Bee Mnr Helfrich currit fo loo dy oikoil dy moghey 'sy vlein noa liorish y Lhiass-chiannoort ass-lieh y Ree, ayns sharmaneys ayns Thie y Reiltys.
---oooOooo---
Choud's ta'n mieys jeh myn-roaganyn ass mooir reillt Vannin er ve ard, ta sleih er n'ghoaill tastey jeh dy vel mooadys yn oghyr ayndaue er ve ny sinshley na v'ad jerkal rish. Ta'n Dr David Beard jeh Sheshaght Troareyderyn Eeast Ellan Vannin credjal foddee dy vel shoh er coontey earroo dy oyryn.
Hoshiaght ta sleih smooinaghtyn dy voddagh irree ayns tempreilys y vooir jannoo orroo liorish cur er eeast shliggagh mylgaghey ny s'moghey na'n traa cadjin. Myr ayrn jeh ronsaghey ny oyryn, ta reddyn ve cochianglt rish cullee trawlal ec kuse dy vaatyn eeastee dy yannoo prowalys jeh'n tempreilys er grunt ny marrey.
Mleeaney neesht ta earree smoo dy harkee ghreiney er ve fakinit ayns mooir reillt Vannin reesht, as ta'n Dr Beard gra dy vel ad gee y plankton cheddin as ny myn-roaganyn, myr shoh foddee nagh vel ny myn-roaganyn er n'ghoaill wheesh plankton mleeaney.
Ta'n Dr Beard gra dy row feme er myn-reirey y eeastaght myn-roagan myleeaney ny smoo na'n aght cadjin, liorish cur baatyn eeastee gys ardyn elley mygeayrt ny aahlaghyn mooarey. Ec y traa t'ayn ta trawleryn jeeraghey er ard mooie veih jiass yn Ellan.
Ta'n imbagh son myn-roaganyn çheet gys yn lieh-raad jeh, as ta bunnys 50% jeh'n tayr lowit ooilley-cooidjagh jeh 1,350 tonnyn er va currit er y thalloo hannah.
---oooOooo---
Ta Eiraght Ashoonagh Vannin er chur ry chreck eear Stashoon ny Meoiryn Shee ayns Balleychashtal, lurg briwnys liorish ny Treishteilee ny s'moghey 'sy vlein shoh dy shirrey shellooder no son y troggal shenndeeagh.
V'eh kiaddit ec y seyrnagh ard-ghooagh, Hugh Mackay Baillie Scott 'sy vlein 1895, as va kione currit er troggal eh 'sy vlein 1901. Shoh va obbyr jerrinagh Baillie Scott ayns Mannin roish my jagh eh gys Sostyn.
Ga dy vel eh ry chreck er £250,000, bee conaantyn foast er y troggal dy choadey eh. She Troggal Recortit eh, as t'eh ny lhie çheusthie jeh Ard Freillt Balleychashtal, as bee currym foast er Eiraght Ashoonagh Vannin bentyn da eiraght as freayll. Shen dy ghra dy bee feme er yeearree phlannal erbee 'sy traa ry heet ve freggyrtagh da scansh seyrnagh, shendeeagh y troggal.
