Meeryn ass Traa dy Liooar, Jelune 5oo Jerrey Geuree 2026
Bentyn da faaishnys ny hemshyr, ga nagh row tempreilys erskyn recortyssyn yn Ellan 'sy vlein 2025, ta fysseree soilshaghey magh dy row towse sloo dy liaghey as towse dy hoilshey ny greiney ny smoo na'n vean.
Ta'n Fer Emshyr Shinney yn Oik Emshyraght ayns Runnysvie, Kirsty Wilding, gra son shickyrys dy dooar ayrnyn jeh'n Reeriaght Unnaneysit tempreilyssyn erskyn recortyssyn, agh er-nyn-son dy vel y vooir shen dy kinjagh freayll shin y beggan shen ny s'feayrey, myr shoh nagh ren shin fakin dy slane ny yrjaghyn yindyssagh myr hooar shiartanse jeh ny buill, agh son y chooid smoo Mee Jerrey Souree, dy row shen y wheigoo vee, aynjee va shin er nakin towse dy liaghey ren tuittym fo'n vean neesht, as yn wheigoo vee jeh'n vlein lesh towse dy hoilshey ny greiney erskyn y vean neesht, as er-lhee dy ren dy chooilley pheiagh jannoo mooar jeh shen as dy row ad gennaghtyn dy row sourey mie dy liooar er ve ain.
---oooOooo---
Ta'n Ard Shirveishagh, as Oltey yn Chiare as Feed son Ayrey as Maayl, Alfred Cannan, gra dy jean y vlein noa, 2026, cur-lhee doolaneyn noa orroo dy gheddyn y mainstyraght. Ayns post 'sy meanyn sheshoil, ta Mnr Cannan cur booise da obbreeyn y hirveish theayagh va gobbraghey harrish yn imbagh shoh, chammah's dauesyn ta gobbraghey ayns oltaghey as myn-chreck as arraghey.
Agh jeeaghyn gys y traa ry heet ta Mnr Cannan gra dy vel fys echey dy jean 2026 cur-lhee doolaneyn noa, as er-lheh son y cherroo preevaadjagh. T'eh gra dy vel eh treishteil dy vod mayd ooilley jannoo wheesh as fod mayd dy reayll rish cummal seose cooishyn Vannin car ny bleeaney, as liorish jannoo shen dy chummal seose y tarmaynys as a cho-voodeeys ain. T'eh booishal aigh vie da dagh ooilley pheiagh ayns cooilleeney ny deanyn oc 'sy vlein, cre erbee vees ad.
Lesh reihys mooar cadjin ry heet mleeaney, ren Radio Vannin briaght jeh'n lught-eaishtee dy hoilshaghey magh ny cooishyn smoo scanshoil daue, as ny mast'ocsyn va freggyrtys y reiltys.
Agh cha nel Mnr Cannan credjal dy vel lheamys 'syn aght ta shirveishee coontit dy ve freggyrtagh son reaghyssyn jeant oc.
---oooOooo---
Choud's va Mnr Cannan cur feanish er y gherrid roish bing aa-scrutee Tinvaal, ren eh soilshaghey magh yn aght ta shirveishee coontit dy ve freggyrtagh. Ren oltey y ving, as Oltey yn Chiare as Feed son Middle, Stu Peters, briaght jeh Mnr Cannan, row doilleeid bentyn da leighoilid deynlagh as freggyrtys çheusthie jeh Coonceil ny Shirveishee. Er-lesh Mnr Cannan nagh vel shen ny ghoilleeid feer vooar er chor erbee, er yn oyr, fy yerrey hoal, dyn y wooise da, vel y coonceil toiggal eh dy kiart ny dy neu-chiart, dy vel yn shirveishagh er-lheh foast currit foshlit, my vees shen y raa kiart, bentyn da feme ve er cur oyr fondagh son y reaghys er polasee.
Ta Mnr Cannan gra dy vel eh er yn shirveishagh er-lheh shen neesht dy chur coontey jeh shen, y reaghys shen er polasee, ayns Tinvaal as dy jarroo roish panelyn aa-scrutee, as dy jarroo, dy by vaghtal eh, roish y theay, myr shoh nagh vel eh smooinaghtyn, veih çheu y reggyrtys ny veih çheu y gheynlaght dy vel y lheamys shen ayn bentyn da freggyrtys ec dagh fer er-lheh ny myr çhaghter bentyn da cooishyn polasee er-lheh.
Ren Oltey yn Chiare as Feed son Rhumsaa, as eh yn eear Hirveishagh son Slaynt as Kiarail y Theay, Lawrie Hooper, irree ass Coonceil ny Shirveishee 'sy vlein 2024 er yn oyr nagh row eh coardail rish polasee y reiltys er cur argid son kiarail slaynt. T'eh gra, fy yerrey hoal, dy vel freggyrtys bentyn dauesyn ren ny reaghyssyn, as dy lhisagh shen ve ny feallee va reiht, as red ennagh elley, agh fy yerrey t'eh yn boayl ta'n pooar soit. T'eh çheet er sleih gra dy vel dy feer sharvaantyn y steat ta stiurey y çheer, agh dy vel y rieughid eh dy vod sharvaantyn y theay cur roish moyllaghyn, dy vod ad cur roish treealtyssyn, agh bee eh dy kinjagh politickeyr boayl ennagh 'sy gheuley vees cur yn ennym echey fo shen, as vees soaighey jeh as vees coardail rish, as fy yerrey dy vel shen yn red kiart, er yn oyr, myr politickeyryn, dy nee adsyn va reiht, myr shoh dy nee adsyn as feme orroo ve coontit freggyrtagh tra nagh vel ny reaghyssyn jeant ocsyn goll y raad lhisagh ad goll.
Ta Mnr Hooper gra dy vod sleih reih cre erbee ny criteria by vie lhieu dy yannoo briwnys er y pheiagh t'ad geearree ceau teiy ass-e-lieh, as by vie leshyn smooinaghtyn, tra ta sleih ceau nyn deiy, dy vel ad jannoo shen er yn oyr dy vel ad smooinaghtyn dy vel y peiagh shen shassoo er-nyn-son as son ny barelyn oc hene er reddyn, as y baght oc er bea, as dy vel ad smooinaghtyn nee cooilleeney y job 'syn aght t'ad geearree y job dy ve jeant. T'eh gra dy bee shen neu-chasley son dy chooilley pheiagh. Er-lesh dy vel sett dy chriteria er-lheh ec dy chooilley pheiagh, bentyn da ny t'ad smooinaghtyn yinnagh seose Oltey yn Chiare as Feed mie, as dy vel eh gra Oltey yn Chiare as Feed mie, shaghey politickeyr mie, er yn oyr nagh vel eh smooinaghtyn dy vel shen dy ghra dy vel sleih geearree politickeyryn mie, dy vel ad geearee sleih ta mie ayns jannoo yn job jeh ve Oltey yn Chiare as Feed, y job vees rhymboo, cha nee sleih nagh vel agh mie dy loayrt y loayrtys, my vees shen keeayllagh.
---oooOooo---
Ta Oltey yn Chiare as Feed son Doolish Veanagh, Chris Thomas, gra dy vel eh jerkal rish shickyrys bree dy ve cooish scanshoil 'syn reihys mooar cadjin Mean Fouyir mleeaney. Mee ny Nollick ren Mnr Thomas shirrey coardail olteynyn Tinvaal er cur cuirrey er yeearreeyn noa dy ronsaghey son gass mooie jeh coose yn Ellan, agh cha daink eh lesh y treealtys echey. Ren Tinvaal roish shen coardail nagh beagh kied erbee noa currit bentyn da hydrocarbonyn, as haink jerrey er y chied son shalee liorish y cholught Crogga, lesh feyshtyn mychione y cholught hene as shaleeyn elley v'eh cochianglt rish 'sy Cheayn Twoaie.
Ta Mnr Thomas credjal dy bee shen mastey ny cooishyn er sole y dorrys tra ta shirreyderyn goll mygeayrt roish y reihys mooar cadjin. T'eh gra, my vees shin dy reih ny vees taghyrt ayns mooir reillt Vannin, dy vel feme er fys ve ain mychione ny vees ry chosney ayns aght tarmaynagh as rere çheet stiagh y reiltys, chammah's er buillaghyn er y chaghlaa emshyraght, fakin dy vel eh feer vaghtal nish dy vel stoyr gass ain as feanish er, as dy vel gass ain myr conney caghlaaee, dy vel bun-troggalys gass vees feeu cheeadyn dy villioonyn dy phuint. T'eh gra dy vel y resooney magh goll, dy vel y coloayrtys goll, as dy vel y reihys mooar cadjin çheet dy leah, as dy bee shoh ny cooish vooar 'sy reihys mooar cadjin.
---oooOooo---
Ta fer coyrlee yn Oik Dellal Cairagh er cooishyn myn-chreck, Harry Brereton, gra, lurg y Nollick, dy vel traa son sleih dy ve beggan ny smoo kiarailagh rish yn argid oc. T'eh gra y mennick dy vod y Nollick ve traa costallagh, agh liorish plannal rolaue dy vel caaghyn dy spaarail argid. T'eh gra dy vel eh scanshoil dy hannaghtyn çheusthie jeh'n chlaare argidoil.
Ta Mnr Brereton gra dy vel sleih cur magh argid dy liooar ec y Nollick dy yannoo eh taitnyssagh da dy chooilley pheiagh, as eisht dy vel claare argidoil çhionnt oc, as geiyrt çhelleeragh er shoh, dy vel shen yn traa t'ad feddyn ad hene ayns mooarane doilleeid, son jeeaghyn er ny corranyn bwee ec prios currit sheese, etc, etc. T'eh gra, my vees fys ec sleih dy vel eh çheet, jean aarloo er-e-hon as jeeagh magh son yn dellal share ec y traa shen.
---oooOooo---
Ta'n Ving Aa-scrutee er Polasee Tarmaynagh cur raaue dy jig buillaghyn tromey mannagh jean yn reiltys cur kione er yn aght ta'n coarys echey ny lhie er baarail ass tashtaghyn freillt yn Ellan. Ta'n Ving er chur roish 11 voylley son caghlaa lurg da aa-scrutaghey paart yn Tashtey, y varney strughtooroil as ymmyd t'er ve jeant, as vees goll er jannoo, jeh jeh tashtaghyn freillt.
Ta tuarastyl y ving gra dy vel yn Tashtey jeeaghyn er rheynnyn yn reiltys ceau erskyn y chlaare argidoil oc myr red cadjin coorsagh, as t'eh cur raaue dy jean shoh cur er sheelogheyn ry heet dy eeck er-e-hon. T'eh cur raaue mychione ny t'eh çheet er myr ve ny lhie rour er jannoo ymmyd jeh tashtaghyn freillys dy eeck son reddyn ta'n reiltys jannoo myr red cadjin, as magh ass shen foddee nagh bee'n Ellan ayns ynnyd lajer dy chur-rish buillaghyn tarmaynagh 'sy traa ry heet.
Ta'n ving cur trimmid er yn surplus strughtooroil – shen dy ghra, y vondeish erskyn baarail, tra ta towse smoo dy argid çheet stiagh ayn na vees femoil son y reiltys dy stiurey ny shirveishyn echey – jeh'n vlein argidoil 2019-20, as t'ee gra nagh vel eh jeeaghyn dy vel cosney back gys y stayd shen jannoo seose tosheeaght son yn Tashtey.
Ta'n tuarastyl jannoo briwnys nagh vel eh cairagh ny keeayllagh dy chooilleeney son yn aght ta'n reiltys attit liorish goaill tooilley argid ass thieyn dellal as cummaltee vees gobbraghey.
Ta'n ving cur eam son mooadys as reamys y reiltys dy ve jeant ny sloo, as t'ee gra dy vel yn reiltys dy kinjagh sheeyney magh ny shirveishyn echey rour, erskyn shen vees ry ordrail, as dy vel roshtynys as costys y reiltys as shen vees jeant echey er naase erskyn shen vees ry chummal seose liorish y tarmaynys as tackeyderyn yn Ellan.
Ta'n ving cur coontey jeh eabyn yn Tashtey dy chur smaght er baarail theayagh myr cagleeit as neu-yeeragh, as t'eh gra dy vel feme er jeeaghyn er strughtoor y reiltys ec y traa t'ayn dy yannoo shickyr dy vel saaseyn s'cooie dy reirey argid theayagh.
Mastey moyllaghyn y ving, t'ee shirrey er olteynyn Tinvaal dy choardail nagh lhisagh mooadys y cherroo theayagh baggyrt er y cherroo preevaadjagh, dy vel feme er jannoo foddey ny sloo y varney ayns baarail theayagh er obbraghyn, as dy lhisagh toshiaght ve currit reesht er obbyr dy chur er bun sorçh elley dy reiltys vees fondagh rere costyssyn. By vie lesh y ving neesht fakin oaseirys yn Tashtey er rheynnyn jeant ny stroshey trooid reillyn argidoil, lesh polasee er keeshyn goll er reaghey liorish Coonceil ny Shirveishee, shaghey liorish yn Tashtey ynrican, as son lowanseyn persoonagh as caglieeyn sinshley son keesh dy ve currit ny syrjey dy ve freggyrtagh da costyssyn bea, vees gyrjaghey.
Bee'n tuarastyl vees cur coontey jeh feanish as briwnys as moyllaghyn y ving currit roish Tinvaal ayns Soie Tinvaal Jerrey Geuree, roish my vees resooney magh as sur-smooinaghtyn er ny moyllaghyn Mee Vayrt.
'Sy chlaare argidoil 2025-25, ren y reiltys reaghey son £110.6 millioon dy ve tayrnit magh ass tashtaghyn freillt, as y chiarail dy yannoo ny sloo yn earroo shoh dy ve £49.7 millioon liorish y vlein argidoil 2020-30. Ta fysseree clouit ec y reiltys Mean Fouyir 2025 soilshaghey magh dy vel ny tashtaghyn freillt jannoo seose £1.97 billioon.
Myr freggyrt, ta loayreyder ass-lieh y reiltys gra dy vel yn lught-reill Cannan er chur er bun Boayrd son Cooilleeney as Caghlaa Obbraghyn dy yeeaghyn ayns aght strateishagh er mooadys as reamys y hirveish theayagh as dy chur er bun claare son fondid as caghlaa dy spaarail ec y chooid sloo £50 millioon trooid fondid ayns ny queig bleeaney shoh çheet.
T'eh gra dy vel aa-scrutaghyn er ve clouit dagh raiee jeh obbreeyn y hirveish theayagh dy hoilshaghey magh yn aght ta'n reiltys baih argid dy liooar ayns shirveishyn 'sy strane toshee, as dy vel yn Tashey er ve gobbraghey rish dy chooilley rheynn dy chur ablid daue dy hannaghtyn çheusthie jeh ny claareyn argidoil oc, as clou coontyssyn reiree dagh raiee.
Ta'n loayreyder gra dy vel tashtaghyn freillt yn Ellan nish jannoo seose ny shlee na £2 villioon punt – ta grammadys y çhengey beggan noi echey ayns shoh, agh dy ve cleeir, t'eh çheet er billioonyn ayns shoh.
---oooOooo---
Ren tuarastyl va clouit er y gherrid mychione y chochianglys eddyr Kiarail Vannin as yn Rheynn Slaynt as Kiarail y Theay costal bunnys £50,000. Myr freggyrt da aghin rere seyrsnys fysseree, ren yn Rheynn feeraghey dy row £46,750 eeckit da Jantys Scrutaghey Sthie y Versey son y tuarastyl, va currit roish Tinvaal Mee ny Nollick, as va briwnys jeant ayn nagh vel y cummey son slaynt yn Ellan gobbraghey cho mie as va'n kiarail hoshiaght. Hig freggyrt da'n tuarastyl veih'n Rheynn y vee shoh çheet.
Ta strateish noa dy chur-rish orçh ayns ny jeih bleeaney shoh çheet er ve crooit ec y reiltys dy chur eab er jannoo y coardys ry yannoo rere y chostys as fondagh rere y çhymmyltaght. Hed eh roish Tinvaal y vee shoh, as v'eh er ny lhisaghey eddyr yn Rheynn Bun-troggalys as yn Rheynn Çhymmyltaght, Bee as Eirinys.
Rere y strateish noa, bee feme foast er lughtyn-reill ynnydoil dy hymsaghey orçh veih thieyn (vees currym slattyssagh rere Slattys Slaynt y Theay 1990, agh foddee caghlaaghyn ve jeant 'syn aght ta ny kiare ynnydyn jeelym theayagh dy beagh caa smoo dy yannoo ymmyd jeh bancyn daue dy chur-lesh as dy beagh curmyn sloo dy hirveishyn currit er bun, er yn oyr dy vel shirveishyn son aa-choorsal jeant ayns caghlaaghyn aght ny mastey ny kiare ynnydyn ec y traa t'ayn. Ta'n reiltys jeeaghyn neesht er cur currym anneydagh er ynnydyn jeelym dy reaghey bwaagyn son ymmyd reesht, as dy beagh saase dy chosney argid son y skeim currit stiagh myr ayrn jeh coarys keesh valjagh ny lughtyn-reill ynnydoil.
Çheumooie jeh ny ynnydyn jeelym, yinnagh yn Rheynn Bun-troggalys obbraghey rish ny lughtyn-reill ynnydoil as rish conaanteyderyn dy hareaghey fondid ayns shirveishyn dy hymsaghey orçh as ayns ve freggyrtagh da curmyn sloo dy hirveishyn. Myr ayrn jeh'n strateish, ta'n reiltys gra dy dean eh baih ayns bun-troggalys femoil, vees goaill stiagh laareyn aa-choorsal as laareyn son ymmyd reesht, chammah's jannoo tosheeaght jeh cur argid soit er fysseree mychione yn aght ta orçh goll trooid seyraadyn.
Ta'n Rheynn Bun-troggalys graa neesht dy bee aa-scrutaght jeant jeh orçh roish my vees toshiaght currit er y skeim, as maghey shen, eisht as nish mee aa-scrutaght jeant dy chur baght er, vel eh fondagh. Nee eh lhunney troddanyn neesht dy chur fys da'n theay mychione aghtyn dy chaghlaa ymmyrkey as dy hayrn geill da aa-choorsal, da aa-ymmydey as da geddyn rey rish orçh gaueagh.
Ta fogrey veih'n Shirveishagh son Bun-troggalys, yn Dr Michelle Haywood (Rushen), as yn Shirveishagh son Çhymmyltaght, Bee as Eirinys, Clare Barber (Doolish Hiar), gra dy vel cooishyn bentyn da reirey orçh caghlaa dy kinjagh as dy vel feme er strateish foddee caghlaa harrish traa. T'ad gra nagh vel kiarail y strateish shoh dy ghoaill ayns laue dy chooilley scenario cummyssagh bentyn da orçh, as shaghey shen dy jean bun-eieyn y Strateish shoh cur ablid da ny rheynnyn dy jannoo reaghyssyn soit er feanish dy choilleeney ny eiyrtyssyn share son yn Ellan ain.
---oooOooo---
Ta moir Daniel Boyde, Diane Taylor gra nagh vod ee cur coontey jeh cho ennaghtagh as cho moyrnagh as t'ee, fakin bree ve currit da Slattys Stoo Kirpey as Toyrtys Organeyn Sleih 2021. Veih'n 1 Jerrey Geuree maghey, ta coarys ayns Ellan Vannin ayn ta feme er sleih reih gyn lhiggey da ymmyd jeh ny oltyn oc lurg daue geddyn baase, as shen yn aght myr t'eh 'sy Reeriaght Unnaneysit, ayns Jersey as Guernsey. Ta fys ec sleih er y clattys rere far-ennym, Leigh Daniel, ayns onnor jeh Daniel Boyde, va 15 bleeaney dy eash, as hooar baase lurg drogh-haghyrt er y raad 2007, as lurg shen ren ymmyd jeh ny oltyn echey sauail kiare sleih elley, trooid cur daue e chree, yn aane echey, yn araig villish echey, as ny aaraghyn echey.
Va troddan rish foddey ec Bnr Taylor dy chaghlaa veih coarys ayn nagh row ymmyd jeant jeh oltyn 'syn aght shoh mannagh row y pheiagh shen er chur kied rolaue dy row yn aigney echey dy yannoo shen, da coarys ayn ta toiggalys dy vel sleih cur kied, mannagh vel ad recortey yn aigney oc noi shen.
Ta shiartanse dy leih nagh vel çheet stiagh 'sy choarys noa, as t'adsyn goaill stiagh peiagh erbee ny saa na 18 bleeaney dy eash; sleih as nagh vel ablid inçhynagh oc dy hoiggal ny reaghyssyn noa as dy yannoo ny vees femoil; as keayrtee da'n Ellan, as adsyn nagh vel baghey ayns shoh dy arryltagh.
Ta Bnr Taylor gra nagh vel y reiltys gra dy by leshyn ta oltyn sleih, agh dy vel ad briaght jeh sleih dy yannoo reaghys er-nyn-son hene as dy smooinaghtyn er, dy rheynn eh lesh peiagh ennagh t'ad graihagh er as dy recortey eh. T'ee gra dy vel shen myr ren ee goaill toshiaght, kiart veih'n toshiaght, er jannoo, as nagh ren ee rieau sheiltyn lurg shen dy beagh leigh enmyssit son y vac eck.
---oooOooo---
Ta'n sheshaght ghiastyllagh, Pohlldal Dreih Ellan Vannin, gra dy jean ee freayll rish obbraghey dy çhionn rish ny parteayssyn oc harrish ymmodee jantyssyn dy phohlldal dreihyn. Ta reiltys y Reeriaght Unnaneysit er chlou strateish noa er y gherrid dy yannoo ny sloo liorish y lieh-ayrn raghlid noi mraane as inneenyn ayns ny jeih bleeaney shoh çheet. Ta Ard Sheckter y heshaght ghiastyllagh, Lorna Trevethan, gra dy vel y çheshaght jeeaghyn er ny vees y freggyrt da ny plannyn shen ayns shoh 'syn Ellan.
Dinsh ee da Radio Vannin dy row 2025 ny vlein tarroogh son Pohlldal Dreih Ellan Vannin. T'ee gra dy vel ad er nakin, foddee, yn un earroo dy leih currit daue, as dy by chosoylagh eh dy row bishaghey beg er y vlein roish shen, 2024. T'ee gra dy vel ad er nobbraghey er er n'gholl trooid ny cooishyn shen va currit daue cho fondagh as t'ad abyl as dy by vaghtal eh, ayns aght kiarailagh. T'ee gra dy jarroo dy vel ad er n'ghoaill toshiaght er aght noa dy obbraghey dy chooney lesh sleih cosney trooid y stayd oc hene.
---oooOooo---
Ta kied er ve currit da Moir-agglish Ellan Vannin dy heeyney magh y ruillick eck. Va'n yeearree currit stiagh ayn er yn oyr dy row imnea dy jinnagh yn ynnyd roshtyn y clane ablid echey ayns jeh ny jeih bleeaney shoh çheet. Ren planneyryn coardail rish cur kied son y çhalee er conaant dy beagh kione currit er plan dy reirey ushtey er yn eaghtyr, dy choadey biljyn as dy hroggal entreilys noa.
Cha nel y ruillick mygeayrt y Voir-agglish hene ayns Purt ny Hinshey, agh beggan çheumooie jeh'n valley ec Mullagh Dawson, er y raad eddyr Purt nyHinshey as Balley Keeill Eoin.
