Meeryn ass Traa dy Liooar, Jelune 8oo Mean Souree 2026
Bee teiy goll er cummal mastey fir-lhee, vel ad geearree jantys jeadyssagh ny dyn myr ayrn jeh ny arganeyn vees foast goll er mychione faill as staydyn obbree ayns Kiarail Vannin, as er-lheh ayns Thie Lheihys Noble, lurg da'n Sheshaght Lhee Ghoaldagh gra dy row Thie Lheihys Noble currit fo'n phreays obbree syrjey y vee shoh chaie. Ta'n Sheshaght Lhee Ghoaldagh ny sheshaght phrofeshoonagh as ny sheshaght cheirdey recortit son fir-lhee.
Shoh choud's ta caghlaaghyn çheet dy ve ayn, neesht, ayns reirey Kiarail Vannin, lurg da'n Ard Sheckter, Teresa Cope, as Caairlagh Boayrd Kiarail Vannin, yn Olloo Wendy Reid, gra dy vel ad girree ass nyn oikyn. Ta aa-scrutaght goll er jannoo ec y traa t'ayn neesht, vel y kiareyder kiarail slaynt gobbraghey 'syn aght kiarit rere moylley yn Reejerey Jonathan Michael.
Ta'n sheshaght cheirdey, yn Sheshaght Lhee Ghoaldagh, cur eam son bishaghey jeh 7.9% ayns faill ny fir-lhee 'sy vlein argidoil 2025-25, lurg daue geddyn bishaghey jeh 8% nurree.
Ta Caairlagh Sheshaght Lhee Ellan Vannin, yn Fer-lhee Prakash Thiagarajan gra dy daink ny fir-lhee feer faggys da goaill jantys jeadyssagh nurree, as 'sy vinnid s'jerree dy ren ad soiaghey jeh çheb resoonagh veih Kiarail Vannin, agh neayr's shen dy vel doilleeid dy feer er ve oc ayns goaill y nah chesmad shen, as dy vel eh cho doillee goll back neesht bunnys lesh meilley shirrey jeirk gys Kiarail Vannin. T'eh gra dy vel ad er ve cur eab rere nyn gooidshare, dy row ad barganey agh nagh vel ad ayns rieughid cosney ny sodjey er oai, as dy vel eh jeeaghyn dy vel ad faagit gyn reih erbee elley agh dy chummal teiy mastey olteynyn, vel ad arryltagh dy ghoaill jantys jeadyssagh ny dyn.
Ta'n Fer-lhee Thiagarajan gra, er-lesh, dy lhisagh dy chooilley pheiagh toiggal – as er-lesh dy vel ad hannah – dy vel ny obbreeyn shickyr ny fir-lhee as ny boandyryn, as dy vel eh scanshoil dy jarroo dy freayll ny fir-lhee as boandyryn faillt dy mie, jeant booiagh, lhig dooin cur eh myr shen, as dy vel eh coardail dy vel palçhey dy neu-hickyrys er ve ayn, agh dy vel shoh un chooish oddys ve reaghit aashagh dy liooar, as nagh vel eh shickyr er yn oyr nagh vel Kiarail Vannin er n'ghoaill y caa dy reaghey ee.
Ta'n Fer-lhee Thiagarajan gra, my vees sleih jeeaghyn er kerrooyn preevaadjagh, myr sampleyryn, dy vel bunnys dy chooilley phossan profeshoonagh elley jannoo ny share, as t'eh coardail dy vel dy chooilley pheiagh er tuittym çheu-chooylloo jeh'n Ayndagh Prios Myn-chreck, agh cha nee wheesh as ren fir-lhee, as dy vel shen er ve ny ghoilleeid bunnidagh – shen choud's v'ad fakin, blein er vlein, Kiarail Vannin geddyn towse erskyn bolgey argidoil currit da'n chlaare argidoil eck – hoshiaght dy vel ad ceau rour, as nagh vod ad agh goaill yindys er y voayl ta ooilley yn argid shoh goll.
Ta'n Fer-lhee Thiagarajan gra dy vel ad ayns rieughid er chur cumrail er jannoo shoh wheesh as vees possible, as dy row ad jannoo dy chooilley red fo nyn booar dy haghney cummal teiy. T'eh gra, dy feer, dy jinnagh ad er reayll rish y chlaare-hraa hoshiagh, dy by chosoylagh eh dy beagh ad n'ghoaill toshiaght er ayns Shiaghtin y TT as nagh vel peiagh erbee geearree jannoo shen, myr shoh dy vel ad er chur cumrail eh choud as oddys ad. T'eh gra, rish y theay, eer my vees eh çheet magh dy vel eh orroo goaill toshiaght er jantys jeadyssagh, dy jean ad dy chooilley red ayns nyn booar dy yannoo yn shirveish cho sauçhey as vees possible.
Ta Sheshaght Lhee Ellan Vannin gra dy vel fir-lhee 'syn Ellan toilçhin faill chairagh son yn obbyr vees jeant oc, as dy row ny giarraghyn ayns fail harrish ny jeih bleeaney t'er n'gholl shaghey er ve neu-chairagh as gyn ve ry hoiaghey rish. T'eh gra nagh vel fer-lhee erbee shirrey stholkey, agh, gyn çheb vees ry hoiaghey rish veih Kiarail Vannin, dy nee cummyssagh shoh dy feer, agh dy vod Kiarail Vannin shaghney stholkyn erbee liorish cur-rish ny giarraghyn tromey ayns aghtyn rieugh t'er jeet er fir-lhee ayns Ellan Vannin.
Ta Lhiass-Chaairlagh y Heshaght Lhee Ghoaldagh, y Fer-lhee Emma Runswick, gra dy vel fir-lhee ayns Ellan Vannin er ve coontit fo'n feeuid oc foddey roud. T'ee gra, myr eiyrtys jeh'n aght haink reddyn dy ve reaghit ec yn Çheshaght Lhee Ghoaldagh as y baggyrt jeh'n stholkey nurree, dy ren fir-lhee cosney keim ayns imman ergooyl giarraghyn ayns faill rere aghtyn rieugh, agh nagh vel y caggey son faill chairagh er jeet gy kione, as dy vel fir-lhee ayns Mannin ta nyn olteynyn jeh'n Çheshaght Lhee Ghoaldagh, gollrish nyn gumraagyn ayns buill elley, nyn shassoo aarloo dy chaggey, dy vel enn currit er ny schleiyn as er yn oayllys oc.
Hed yn teiy er cummal eddyr y 12 Mean Souree as y 2 Jerrey Souree.
Ayns fogrey ta Kiarail Vannin gra dy vel fys er ve currit jee liorish yn Çheshaght Lhee Ghoaldagh dy vel eh foee cummal teiy mastey fir-lhee bentyn da jantys jeadyssagh cummyssagh. T'ee gra dy vel ee currit da freayll rish cummal coloayrtyssyn jarrooagh dy heet gys coardail bentyn da faill roish my vees kione currit er y teiy y 2 Jerrey Souree.
Ta fogrey Kiarail Vannin gra dy vel y tosheeaght eck dy livrey kiarail sauçhey jeh ard-vieys son surransee, as dy vel ad gaarlaghey ny plannyn tuittymagh cooie dy yannoo shickyr dy vod shirveishyn femoil, as er-lheh kiarail preayssagh as egin, foast goll er livrey.
Ta Kiarail Vannin gra, lesh barganeaghyn foast goll er, nagh beagh eh cooie dy ghra veg elley ec y traa t'ayn.
---oooOooo---
Ta'n Shirveishagh Tashtee, Chris Thomas, gra dy vel eh treishteil dy jean colughtyn cur vondeish da custymeyryn ass bree liorish yn Tashtey dy yannoo ny sloo Keesh Tooilley Feeuid er lhongaghyn son paitçhyn ayns thieyn bee, er tiggadyn son lughtyn-thie dy gholl gys y thie fillym as y thie cloie as er tiggadyn son cleaynyn elley. Ta'n rate dy Cheesh Tooilley Feeuid er ny reddyn shoh er n'gholl sheese veih 20% gys 5% derrey yn 1 Mean Fouyir. As ta'n cheesh er conney er ve jeant ny sloo neesht,
Ta Mnr Thomas gra dy row y chooish shoh fogrit magh ec yn Shansyleyr hoal, dy vel eh Spaarail Mooar Goaldagh y Tourey, er yn oyr dy nee Keesh Tooilley Feeuid eh as Keesh er Conney, as shinyn rheynn adsyn shen rish y Reeriaght Unnaneysit, as dy vel eh orrin jannoo eh, as dy ren ad clou fogrey da ny meanyn vees freggyrtagh da'n sorçh dy fogrrey da ny meanyn va clouit hoal, as dy bunnidagh dy vel yn daa ayrn smoo scanshoil : dy vel un ayrn yn spaarail er lhongaghyn son paitçhyn ayns thieyn bee as oastanyn, tiggadyn son paitçhyn as lughtyn-thie gys thie fillymyn, tiggadyn son cleaynyn son lughtyn-thie, as orroosyn shen ta Keesh Tooilley Feeuid er n'gholl sheese veih 20% gys 5%, as dy vel y nah ayrn scanshoil sheeyney magh jeh'n lhaggaghey ayns Keesh Chonney 2022, trooid gys Mee ny Nollick 2026.
Ta Mnr Thomas gra dy vel eh shickyr dy bee'n Cheesh Tooilley Feeuid currit ec 5%, shaghey ec 20%, as dy vel eh dy jarroo treishteil dy jean colughtyn goaill yn caa dy chur y vondeish shen trooid da ny custymeyryn, agh dy nee'n reih ocsyn, as fy yerrey hoal ta'n Cheesh Tooilley Feeuid bentyn da'n Cheesh Tooilley Feeuid vees currit er. T'eh gra myr shoh dy vel eh er ny colughtyn cur er y rate noa dy Cheesh Tooilley Feeuid, y rate dy Cheesh Tooilley Feeuid jeant ny sloo, agh vel sleih fakin shen 'sy phrios ooilley cooidjagh t'ad dy eeck, agh fy yerrey she beggan dy reih eh son ny colughtyn bentyn da shen, as dy vel eh orroo cur Keesh Tooilley Feeuid er ny priosyn oc. T'eh gra dy vel eh treishteil dy jean ad, dy nee co-voodeeys mie ayn ta shin baghey, dy vel colughtyn ynnydoil miey ain, as dy vel eh treishteil dy jarroo dy bee aa-niartaghey eh son lughtyn-thie as son paitçhyn y sourey shoh, as mannagh vel, dy bee aa-niartaghey eh son colughtyn er yn oyr dy vel rate sinshley dy Cheesh Tooilley Feeuid vees ry eeck da'n reiltys veih ny t'ad dy chur er ny custymeyryn oc.
Ta Mnr Thomas gra dy vel shoh shallidagh, agh foddee eh y ve dy vel y Reeriaght Unnaneysit jannoo reih, as my vees shen yn aght dy jean mayd eiyrt 'syn aght cheddin, agh dy vel yn reih ain dy yannoo reddyn ayns aght elley veih shen, agh dy jinnagh shen ny sloo yn towse dy Cheesh Tooilley Feeuid yinnagh shin geddyn rere ny vees enmyssit y Coardail Thursto, agh lurg ny reihyssyn dy vod mayd jannoo reaghyssyn mychione mychione y rate dy Cheesh Tooilley Feeuid ta shin cur ayns shoh vees anchasley rish shen currit hoal, agh dy beagh eh ec costys dooin bentyn da'n choardail ain er rheynn Keesh Tooilley Feeuid, myr shoh nagh vel eh cho neu-chramp as t'eh ooilley jeeaghyn dy ve ec yn chied shilley. Fod mayd jannoo nyn reaghyssyn hene, agh dy beagh feme er jannoo shen lurg ny reihyssyn.
Ta Mnr Thomas gra, dy bunnidagh, dy vel shin er reaghey dy rheynn Keesh Chonney, ta shin er reaghey dy rheynn Keesh Tooilley Feeuid, dy vel shin er reaghey dy yannoo shen, as dy vod anchaslyssyn elley y ve ain, agh dagh keayrt ta anchaslys ain, dy jean y Reeriaght Unnaneysit cur geill da shen choud's t'ad feasley magh y towse yinnagh shin geddyn.
---oooOooo---
Er cooish elley, ta Mnr Thomas gra dy vel yn Ellan coontey feeu sleih vees çheet stiagh veih çheeraghyn elley dy vaghey ayns shoh ayns aigney mie, roish my vees caghlaaghyn cummyssagh çheet ayns coarys visaghyn y Reeriaght Unnaneysit. Ta Oik Sthie y Reeriaght Unnaneysit sur-smooinaghtyn er caghlaaghyn yinnagh y traa t'eh er peiagh ennagh baghey 'sy Reeriaght Unnaneysit roish my vel eh lowit dy hirrey kied dy hannaghtyn ayn dy neu-yerrinagh veih queig bleeaney gys jeih bleeaney.
Ren Mnr Thomas feeraghey ayns soie yn Chiare as Feed kegeesh er dy henney nagh row coloayrtyssyn er ve ayn foast mychione reaghys er-lheh son Ellan Vannin. Ren cooyl-vinkeyderyn çheet er imnea mychione yn eiyrtys cummyssagh er sleih t'ayns yn Ellan hannah, as vel eh cairagh dy chur orroo fuirraghtyn ny sodjey roish my vees ad shirrey kied dy hannaghtyn ayn dy neu-yerrinagh.
Ec jerrey soie yn Chiare as Feed, loayr Mnr Thomas rish Radio Vannin, as t'eh gra, kied neu-yerrinagh dy hannaghtyn ayn, dy vod sleih cur stiagh yeearree er-e-son lurg queig bleeaney dy cadjin, as dy vel y treealtys va loayrit jeh 'sy Phabyr Bane hoal, son jeih bleeaney, as dy nee baghtal eh dy vel shen gagglaghey sleih as ayns aigney mie t'ad er n'ghoaill toshiaght er yn oardagh trooid saase y Reeriaght Unnaneysit/Croghane Crooin, as nish foddee reddyn caghlaa er-nyn-son, as ny dooyrt eshyn y laa shen, dy vel reiltys Vannin coontey feeu yn sleih shen t'er jeet dys shoh ayns aigney mie, as nagh vel y Reeriaght Unnaneysit er n'yannoo briwnys er ny t'ee geearree jannoo, as myr shoh dy jinnagh reiltys Vannin cur çhaghteryssyn cho leah's ta'n Reeriaght Unnaneysit er n'yannoo briwnys er ny t'eh foee jannoo, as foddee nagh jean ee veg.
Ta sleih jeh'n lheid shoh 'syn Ellan er yn oyr dy vel schleiyn oc dy chooilleeney obbyr nagh vod cummaltee elley yn Ellan, as ta Mnr Thomas gra dy vel feme er jannoo cormid eddyr shen as y nhee dy vel shin çheusthie jeh'n Ard Cadjin son Troailt, myr shoh my vees kied neu-yerrinagh ec peiagh ennagh dy hannaghtyn ayns Ellan Vannin, dy vel shen echey neesht 'sy Reeriaght Unnaneysit, as vice versa, myr shoh dy vel ad loayrt mychione cheeadyn dy housaneyn dy leih 'sy cho-heks shoh. T'eh gra dy vel eh orroo aghtey dy kiart bentyn da sleih ta baghey ayns shoh, t'er reih dy heet dys shoh, ta jannoo nheeghyn vees feeu erskyn credjue, as dy row cooish haink yn Fer-lhee Allinson er, as dy vel dy chooilley horçh dy chaveat dy cummyssagh, as ec y traa t'ayn dy vel ad fuirraghtyn dy fakin ny vees reiltys y Reeriaght Unnaneysit er çhee jannoo 'sy nah ynnyd, nee shen cur feme er caghlaaghyn 'sy leigh.
Bentyn da caghlaaghyn erbee da'n leigh, ta Mnr Chris Thomas gra dy bee traa dy leeideil stiagh ayns shen, son shickyrys ayns dy chooilley gholl harrish, as er-lheh my vees red erbee dy haghyrt vees jeean, as dy vel shen ny t'ad fuirraghtyn er, as eisht dy jean ad briwnys er ny vees kiart bentyn da'n sleih shen, as ny vees kiart bentyn da dy chooilley pheiagh elley ayns Ellan Vannin ta jannoo mooar jeh'n ablid dy yannoo seose paart jeh'n Ard Cadjin son Troailt as goll gys Leyrphoyl ny gys boayl elley, dy yeeaghyn er bluggan coshey ny dy gholl dy happal ny veg agh dy chur shilley er sleih, ny cre erbee, gyn kiedyn troailt as nyn lheid.
---oooOooo---
Ta cooish dellal son cur stiagh ayn reesht y bollagh tram cabbil rish y clane shooylaghan gys y Stashoon Marrey ry akin 'sy Recortys dy Chooishyn son Tinvaal, as nee ee goll roish olteynyn Tinvaal y vee shoh. Ren yn Rheynn Bun-troggalys coayl y date s'jerree son cur y chooish dellal roish olteynyn Mee Voaldyn, lurg cumrail er y yeearree echey son bun-argid dy chooilleeney ee.
Ec y traa t'ayn ta'n bollagh tram cabbil goll veih Cashtal Derby gys y Raad Lhean, mysh y lieh-lhiurid jeh'n çhooylaghan. Ta'n chooish dellal çheet er three reihyn : gyn jannoo veg ; sheeyney magh y bollagh agh ynrican gys y Chooinaghtane Caggee er yn Shooylaghan Harris ; ny cur stiagh ayn reesht dy slane y bollagh gys y Stashoon Marrey. She'n trass reih shen, as troddaneyryn shirrey shen rish foddey, cooilleeney fy yerrey aigney Tinvaal, ren coardail rish jannoo shen as ren olteynyn coardail rish argid 'sy chlaare argidoil 2017 son yn Rheynn Bun-troggalys dy chooilleeney yn shalee shen, agh shaghey shen, ren yn Rheynn ymmyd jeh'n argid son obbraghyn elley, as cha dug eh geill da aigney Tinvaal.
Bentyn da ny costyssyn, t'ad er vishaghey neayr's va vershoonyn roish nish dy chooilleeney y treealtys shoh, as ta'n chooish dellal soilshaghey magh costys jeh £3,036,170. Bentyn da'n traa son janno yn obbyr, ta'n rheynn jerkal rish cur kione er y çhalee 40 shiaghtin lurg da goaill toshiaght er yn obbyr ec jerrey 2026, as shen dy ghra dy beagh kione currit er ayns y nah ayrn jeh 2027.
Ayns jannoo coontey giare jeh'n chooish dellal, ta Fo-rheynn son Raaidyn-yiarn Eiraght da'n Rheynn Bun-troggalys gra dy vel Bollagh Tram Cabbil Baie Ghoolish scansoil da'n Ellan son ymmodee oyryn, shenndeeagh, cultooroil, sheshoil, as dy vel ny trammyn cabbil iconagh er-lheh jannoo seose ayrn ard scanshoil jeh enney yn Ellan. T'eh gra nagh vel y chooish dellal cur eab er jannoo argane argidoil ayns foayr jeh'n çhalee, er yn oyr nagh vel argid çheet back dy jeeragh veih, agh dy vel oyr son cur argid son eiraght vees cleayney keayrtee.
Ta'n coontey giare gra dy vel shirveish Bollagh Tram Cabbil Baie Ghoolish jannoo seose thie tashtee vees bio, as vees jannoo ymmyd jeh carryn tram bunneydagh veih'n eash Victorianagh as Edardagh, as dy vel ymmyd jeh ny carryn bunneydagh as yn obbyr vees goll er dy aa-yesheenaghey ny carryn tram cummal seose unnaneys shenndeeagh y Vollagh Tram.
Ny yeih dy vel raaue ayns shoh nagh jig vondeish ass y çhalee, ta jantys y Rheynn Gastid Dellal, Cur Keayrt er Ellan Vannin, loayrt ayns foayr jeh cur stiagh ayn y clane Bollagh Tram reesht, as t'eh çheet er caa traghtee mooar son y tarmaynys keayrtagh, as er-lheh lesh jeeraghey er bishaghey yn earroo dy laineyryn –turrys, as lesh demographys ny keayrtee ta ry gheddyn ec y traa t'ayn. Ta Cur Keayrt er Ellan Vannin jeeraghey er bishaghey 'sy vargey shen, as t'eh credjal dy oddys vondeish mooar çheet veih baih argid 'syn aght shoh, as shen bentyn da'n argid vees ry gheddyn as da'n aght ta custymeyryn jeant booiagh.
Hed treealtys roish olteynyn Tinvaal ec yn soie y vee shoh, vees skedjalit veih'n 16 gys yn 18
Mean Souree, dy ghra Dy vel Tinvaal goaill tastey jeh'n chooish dellal draghtit son cur stiagh ayn reesht Bollagh Tram Cabbil Baie Ghoolish gys y Stashoon Marrye as jeh'n chostys lickly gys £3 millioon, as dy vel eh pohlldal eh ve currit trooid ny oardaghyn son bun-argid rere reillyn argidoil.
Agh son shen as ooilley, lesh coayl y date s'jerree dy ve currit 'sy Recortys jeh Cooish son Mee Voaldyn, t'eh foast jeeaghyn dy vel y Rheynn Bun-troggalys goll ny smelley rish y çhalee na by vie lesh shiartanse dy olteynyn, as er-lheh Oltey yn Chiare as Feed son Doolish Yiass, Sarah Maltby, hug feyshtyn er shoh ayns soie yn Chiare as Feed.
Ta'n Cleragh Tinvaal er veeraghey da Radio Vannin, son goll er resooney magh Mean Souree, dy lhisagh y chooish dellal er ve currit stiagh ayn liorish y date s'jerree son y Recortys, va munlaa, Jemayrt yn 19 Mee Voaldyn, agh nagh row ee.
Dy ve currit 'sy Chlaare Obbyr Mean Souree as dy gholl er resooney magh lesh coardail yn Eaghtyrane as kied y Whaiyl, dy lhisagh ee er ve currit stiagh ayn liorish y date s'jerree son y Chlaare Obbyr, va munlaa, Jelune yn 1 Mean Souree, agh nagh row ee.
Ta'n Cleragh Tinvaal feeraghey dy row ee currit stiagh ayn y 2 Mean Souree, as myr shoh dy ren eh coayl yn daa date s'jerree shoh, as er yn oyr shen nagh bee eh ry akin 'sy Chlaare Obbyr chadjin son soie Tinvaal Mean Souree. Agh t'eh gra dy vel yn Eaghtyrane, Lawrence Skelly, er chur kied er-e-son dy vel currit er Claare Obbyr Arbyllagh son soie Tinvaal Mean Souree.
---oooOooo---
Ta dooghys yn aer 'syn Ellan 40% ny share na shen er mean 'sy Reeriaght Unnaneysit, rere eiyrtyssyn jeh studeyrys ayns yn daa vlein shoh chaie. Va baght goll er goaill ayns 63 ynnyd, son y chooid smoo mygeayrt scoillyn eddyr Jerrey Fouyir 2023 as Jerrey Fouyir 2025 jeh towseyn dy nitrogen dioxide as dy hulphur dioxide.
Ta'n Rheynn Çhymmyltaght, Bee as Eirinys gra dy vel ny eiyrtyssyn soilshaghey magh nagh row towseyn dy nitrogen dioxide er mean agh 13 microgrammyn per meadar cubagh, cosoylit rish towse er mean 'sy Reeriaght Unnaneysit jeh 21 vicrogram, as y towse vees cagliagh son jannoo red ennagh myr freggyrt 'sy Reeriaght Unnaneysit jeh 40 microgram.
Ta'n Rheynn gra nagh row towseyn dy hulphur dioxide er mean agh un vicrogram per meadar cubagh, vees foddey fo'n chagliagh sloo son jannoo red ennagh myr freggyrt 'sy Reeriaght Unnaneysit, vees 20 microgram.
Ta'n Shirveishagh son Çhymmyltaght, Bee as Eirinys, as Oltey yn Chiare as Feed son Doolish Hiar, Clare Barber, gra dy vel y tuarystal shoh soilshaghey magh, cha nee ynrican dy vel reiltys Vannin currit da coadey y çhymmyltaght ain, agh dy vel eh cur enn er scansh jeh goaill baght dy fondagh dy yannoo shickyr dy vel nyn eabyn goll er jeeraghey dy kiart as dy vel ad fondagh. T'ee gra, myr Biosphere UNESCO, dy vel y reiltys cur trimmid er y churrym echey dy yannoo cormid eddyr y pobble as najoor, as dy vel ny eiyrtyssyn shoh soilshaghey magh dy vel Ellan Vannin freayll rish çhebbal çhymmyltaght vees glen as slayntoil er-lheh son cummaltee chammah's son keayrtee.
Ren yn studeyrys cur enn er bishaghyn 'sy traa giare ayns broid aer ayns ynnydyn jeh'n lheid as Droghad Vraddan as Raad Purt ny Hinshey ayns traaght yn oor tarroogh, agh nagh dug ad shoh builley er ny eiyrtyssyn ooilley cooidjagh.
Ta'n reiltys gra dy row dooghys yn aer faggys da scoillyn rere y cheilley foddey fo'n chagliagh sinshley son sauçhys 'sy Reeriaght Unnaneysit trooid y clane traa va baght goll er goaill. T'eh gra dy vel shoh scanshoil er-lheh er yn oyr dy vel paitçhyn smoo ayns gaue jeh broid aer er coontey ny coaryssyn ennal vees foast lhiassaghey. Reesht v'eh gra dy row bishaghyn rish traaghyn giarey recortit ayns ynnydyn gollrish Droghad Vraddan as Raad Purt ny Hinshey choud's ta traaght yn oor tarroogh goll, agh nagh dug ad shoh builley er ny eiyrtyssyn ooilley cooidjagh.
---oooOooo---
Ta Caairlagh Shellaneyryn Ellan Vannin, Harry Owens, treishteil dy jean yn arragh v'ayn mleeaney cur caa da troareyderyn mill dy chouyral lurg y stayd doolaneyn v'ayn nurree, tra va shellanyn faagit gyn monney pollen dy hymsaghey.
Ta Shellaneyryn Ellan Vannin er nobbraghey rish Reiltys Ellan Vannin neayr's ny 1970yn dy reayll shellanyn 'syn Ellan seyr veih doghanyn jeh'n lheid as Varroa.
Ta Mnr Owens gra dy row y vlein shoh chaie as y vlein roish shen grouw dy liooar, dy row ny souraghyn cho graney, nagh row eh freggyrtagh da ny lussyn va taaley as va ny shellanyn dy gholl magh dy roshtyn eh, myr shoh dy bunnidagh nurree va'n sourey cho olk dy row y mess er ny drineyn ayns shen, as eisht va emshyr vraew ec ny shellanyn as nagh row veg er-nyn-son dy hymsaghey, myr shoh dy nee beggan dy chragh v'ayn, as dy row y troar mill grouw dy liooar, agh mleeaney dy vel yn arragh er chur beggan dy vrod, dy vel ad treishteil dy jean eh freayll rish shoh as dy bee caa daue berraghtyn er.
---oooOooo---
Ta kied phlannal er ve currit son kuse dy obbraghyn bentyn da sauçhys mygeayrt y Doour Kionslieu ayns Forsdal. Ta'n Rheynn Çhymmyltaght, Bee as Eirinys gra dy ren scrutaght er y gherrid soilshaghey magh dy row feme er shareaghey boallaghyn dy ve jeh stundayrtyn noa-emshiragh, as nee ny obbraghyn goaill stiagh shareaghey cassanyn coshee, cur stiagh ayn piobyn as coarys noa son roie harrish, as aa-chummaghey ny brooinyn.
Choud's va'n chooish roish y Ving Phlannal, ren yn Caairlagh, as Oltey yn Chiare as Feed son Connaghyn, Rob Callister, as oltey elley y ving, Sam Skelton, çheet er imnea mychione cre choud as va goll er ceau er yn oardagh. Ta Mnr Skelton gra dy row yn chied tuarystal jeant 'sy vlein 2018, as dy row nah tuarastyl 2022. Ren Mnr Callister briaght row ny obbraghyn preayssagh, fakin ooilley y traa ceaut er cur roish y yeearree. Agh ren y ving coardail rish y yeearree phlannal liorish queig gys nane.
Ta'n Rheynn gra, cho leah's vees kione currit er ny obbraghyn, dy bee'n chormid ushtey jeant ny syrjey. Va'n chormid ushtey jeant ny sinshley 'sy vlein 2019 myr saase sauçhys. Ta'n Shirveishagh son Çhymmyltaght, Bee as Eirinys, as Oltey yn Chiare as Feed son Doolish Hiar, Clare Barber, gra dy vel shoh keim scanshoil 'sy çhalee, as dy jean ny obbraghyn jannoo shickyr dy vel Doour Kionslieu tannaghtyn ayn son sheelogheyn ry heet, liorish niartaghey fondid kione y dem, liorish shareaghey saaseyn dy chur rish thooillaghyn, as liorish coadey y feeuid çhymmyltaghtagh, soccar echey.
Ta'n shalee skedjalit dy ghoaill toshiaght 'sy vlein 2027.
---oooOooo---
Er-lesh keayrtagh haink gys yn Ellan dy hooyl Raad ny Foillan dy vel Ellan Vannin molley eh hene bentyn da stayd y chassan coshee vees feer iconagh. Ren Bob Jones ass Suffolk ceau shiaghtin shooyl slane Raad ny Foillan, as t'eh gra dy vel eh goll er cummal seose dy olk, dy vel ny cowraghyn er-e-hon boght, as nagh vel eh jannoo seose soilsheen ro vie son yn Ellan 'sy stayd echey ec y traa t'ayn.
Ta Mnr Jones grady ren eh shooyl gys Laksey yn chied oie as ren eh campal ayns Laksey, eisht ren eh shooyl gys Rhumsaa as dy ren eh campal ayns Rhumsaa, as eisht dy ren eh shooyl veih Rhumsaa er y traie agglagh, vees red feer olk, ooilley yn raad gys Kione ny Hayrey as sheese y çheu elley, as she Ard Freillt son Najoor ayns shen, myr shoh dy row eh abyl dy hooyl er cassanyn faiyragh miey, agh eisht dy leah dy vel eh er sleih çheet veih reesht as er-ash er y traie.
Er-lesh Mnr Jones dy ren eh 16 meeilaghyn ooilley cooidjagh er y traie, as dy vel shen dy jarroo cur doilleeid er sleih. T'eh gra dy by vastagh eh nagh vod ad feddyn coorse elley, agh dy vel eh toiggal ayns shiartanse dy vuill nagh vel eh agh impossible, agh dy vel eh shickyr dy vel buill elley ayn as foddee dy beagh eh possible dy haghney y traie shen, er yn oyr dy vel eh smooinaghtyn dy jinnagh eh cur sleih veih.
Ta Mnr Jones gra dy row eh goaill yindys jeh cho beg va'n ymmyd jeh Raad ny Foillan jeeaghyn dy ve, eer ayns Doolish, dy ren eh shooyl rish y çhooylaghan ayns Doolish, as dy vel sleih eisht goll seose y chronk, as dy vel y coorse cur-lesh sleih roish ny thieyn heose er y chione ayns shen, as dy row eh dy bollagh lane sarkil, as er-lesh nagh row peiagh erbee er hooyl er mleeaney, er-lesh dy row sleih elley shaghney eh as jus shooyl rish y raad, agh dy vel y cassan oikoil goll mygeayrt çheu-veealloo jeh garaghyn cooyl ny feallee shoh, as dy row eh drineyn as undaagaghyn, as dy row doilleeid echey cosney ny hrooid.
Ta Mnr Jones gra, er-lesh, dy row ymmodee doilleeidyn elley lesh y chosheeaght, as son y chooid smoo dy vel eh bentyn da cowraghyn, as buill ayndaue va cowrey femoil caillt, as dy vel eh gra femoil er yn oyr dy vel eh çhyndaa, as dy vel eh er sleih çhyndaa ayns boayl er-lheh, as dy vel y cowrey ersooyl, nagh vel monney jeh'n chowrey, as dy vel ymmodee buill elley ayndaue ta'n cowrey jeeillit, ny dy vel fer jeh ny sideyn brisht veih, dy vel cowraghyn t'er duittym sheese, cowraghyn ta jeeraghey 'syn ard neu-chiart, agh dy aighoil dy row caslys çheerey Towshan ny Gunnyn Mooarey echey er y çhellvane echey, agh nagh vel shen ec dy chooilley pheiagh, as dy vel eh goaill çhymmey jeh sleih ta jannoo ymmyd jeh ny cowraghyn, er yn oyr nagh vel eh mie.
Ta Mnr Jones gra dy vel eh jeeaghyn dasyn nagh vel peiagh erbee er ve boirit dy gholl magh dy yannoo baght jeh ny cowraghyn, as t'eh gra, son shickyrys, my vees eh red ennagh t'ad geearree cur er y hoshiaght myr cleayney son yn Ellan, as dy hayrn sleih dys shoh dy hooyl eh, eisht son shickyrys lhisagh ad ve jannoo scrutaght jeh as jannoo shickyr dy vel eh gys yn date. T'eh gra dy vel yn Ellan molley eh hene liorish cur er y hoshiaght red ennagh nagh vel ro vie ec y traa t'ayn.
Ta Mnr Jones gra dy vel eh oyr son dy chooilley pheiagh dy ve mollit, er lesh, as dy vel sleih çheet dys shoh currit da jannoo cosheeaght erksyn yindys rish 100 meeiley, as dy vel eh dy feer goaill foddeeaght dyyannoo, as eshyn çheet gys 80 blein dy eash, as dy nee doolane persoonagh mooar va fo, dy yannoo 100 meeiley ec 80 blein dy eash, as dy dug eh kione er, agh nagh row eh aashagh. T'eh gra dy by hynney lesh Ellan Vannin, dy nee boayl aalin dy heet, as nagh jean eh y cosheeaght shen reesht, agh foddee dy jean eh cosheeaght s'girrey, dy vel coorseyn elley beggey harrish yn Ellan nagh vel goaill stiagh goll er y traie.
She currym y Rheynn Bun-troggalys dy chummal seose Raad ny Foillan. Ayns fogrey ta'n Rheynn gra dy vel eh cur enn er yn aght ta cummaltee as keayrtee jannoo mooar jeh Raad ny Foillan, vees cur aght er-lheh dy gheddyn keeayll chionnit jeh reayrt yindyssagh ny çheerey as slyst ny marrey. T'eh gra, myr coorse vees goll mysh 100 meeiley, dy vel y cassan coshee foshlit da buillaghyn yn emshyr, da crimmey y choose as da ceau ny imbaghyn, as dy vel eh gobbraghey dy yannoo tosheeaghtyn son cummal seose y moggyl dy chassanyn coshee, as jeeraghey er ardyn vees cur y vondeish smoo son sauçhys as entreilys.
Ta'n Rheynn gra 'sy fogrey echey dy vel eh currit da cummal seose Raad ny Foillan 'sy traa liauyr, lesh £700,000 ayns bun-argid dy ve currit harrish ny queig bleeaney shoh çheet, shen dy ghra veih 2026 gys 2031, dy chooney dy chummal seose as dy hareaghey y coorse, agh dy vel baarnaghyn ayns argid as couyryn vees jannoo er ablid y Rheynn dy reirey as dy chummal seose y coorse. T'eh çheet er claare vees goll er as vees goaill stiagh sessyn er y gherrid t'er chur enn er ayrnyn ard scanshoil as ayndaue ta plannyn son obbyr dy ve jeant, ny ayndaue ta obbyr fo raad hannah.
Ta'n Rheynn gra dy nee scanshoil eh neesht dy chur enn er dy vel shiartanse dy ayrnyn y choorse jeh yioin smoo doolaneagh, as dy vel shen jannoo seose paart jeh'n cheeayll chionnit ooilley cooidjagh, as t'eh çheet myr sampleyr er coyrle currit da keayrtee bentyn da'n ard rish y traie ayns Jourby, vees soilshaghey magh dy vel yn ayrn shoh smoo doillee, er yn oyr dy vel eh goll rish y traie as foddee y stayd jeh cur er shooyl ayns shen ny s'doillee. T'eh gra dy vel shoh jannoo shickyr dy vel fys currit da ymmydeyryn rolaue, dy vod ad plannal rere shen, cur geill da'n foaynoo oc hene.
Ta fogrey y Rheynn gra dy nee dooghys breeoil slyst marrey yn Ellan vees cur er Raad ny Foillan y ve ny choorse er-lheh, as choud's foddee caghlaaghyn dooghyssagh ny keayrtyn jannoo er stayd y chassan, dy vel ad cooney dy chroo y reayrt vees cleayney shooyleydeeryn blein er blein.
Ta'n Rheynn gra dy vel eh greinnaghey ymmyderyn dy phlannal rolaue, dy eiyrt er cowraghyn coyrlee t'ayn, as dy chur tuarystal mychione imneaghyn erbee er-lheh dy vod ad ve goit ayns laue myr ayrn jeh'n obbyr vees freayll rish goll ayns shoh. T'eh cur jerrey er y fogrey liorish gra dy vel yn Rheynn tannaghtyn rish ve currit da jannoo shickyr dy vel Raad ny Foillan freayll rish ve couyr mooie smoo scanshoil da Ellan Vannin as vees cur keeayll chionnit ayns aght sauçhey, taitnyssagh dauesyn ooilley vees jannoo ymmyd jeh.
Ta Mnr Jones gra dy row eh doillee da feddyn aaght cooie mygeayrt yn Ellan. T'eh gra, choud's va ymmodee reihyn ayn, nagh row monney jeu va lhiggey da tannaghtyn ayns shen son un oie ynrican, lesh yn chooid smoo jeu shirrey ersyn tannaghtyn ayn rish ghaa ny three oieghyn ec y chooid sloo. T'eh gra, adsyn ren çhebbal aaght son un oie, dy row ad feer chostallagh, lesh un reih er-lheh gra dy beagh eh £200 son yn oie. Er yn oyr shoh, ren Mnr Jones, vees 80 blein dy eash, shooyl y clane coorse lesh y chullee champal echey, dy dod eh campal ayns ynnyd jeh shen. Eer ayns shen, ta Mnr Jones gra dy row doolaneyn fo, as un oie v'eh ersyn troggal seose y paalan echey ayns garey jeh cummaltagh kenjal.
TaMnr Jones gra, tra ghow eh toshiaght er plannal shoh, nagh row eh geearree campal, dy row eh geearree tannaghtyn ayns thieyn son lhiabbee as anjeeal, agh ooilley dod eh feddyn, va shen thieyn son lhiabbee as anjeeal lesh farkaght sloo rish ghaa ny dy cadjin three oieghyn, nagh vel cooney lesh ny shooyleyderyn, myr t'eh dy vriaght, as feme ec shooyleyder rish un oie. T'eh gra dy vod eh toiggal yn oyr nagh vel thieyn son lhiabbee as anjeeal geearree sleih son un oie, agh dy beagh mie eh dy beagh kuse elley dy vuill dy hannaghtyn ayn, foddee thieyn bunk ny red ennagh gollrish shen, myr shoh dy row feme ersyn campal, dy row eh ersyn er yn oyr shen cur-lesh poagey drommey trome lesh ooilley y paalan echey, e phoagey cadlee, y toght echey, e chullee ayns shen, as dy vel shen er laadey eh dy mooar.
Ta Mnr Jones gra dy row eh feer aighoil er yn oyr dy vel mooinjer da vees baghey 'syn Ellan, myr shoh dy vel shen lhiabbee yesh souyr ayns Purt ny Hinshey as lhiabbee yesh souyr ayns Balleychashtal, as dy row trass lhiabbee yesh souyr echey er yn oyr dy ren e vooinjer cur magh fogrey er red ennagh son naboonyn, as ren peiagh ennagh ayns Jourby cur freggyrt da'n eam, cubbyl cor ayns shen, as va lhiabbee echey son yn oie as braghtanyn son y voghrey, as coffeeyn dy liooar, myr shoh dy row shen feer chenjal jeu, ren spaarail eh veih campal feie.
Ta Mnr Jones gra nagh dod eh feddyn boayl erbee dy champal 'syn ard mygeayrt Jourby. T'eh gra dy vel ooilley yn sleih t'eh er jeet quail er y choorse er ve feer ghennal as chooneydagh, as cur coyrle da raad yinnagh eh geddyn caffee y laa shen ayns Purt le Moirrey, myr sampleyr.
---oooOooo---
Ta Barrantagh Rhumsaa noa-reiht, Eric Corkish, gra dy beagh eh ayns foayr jeh treealtys dy chummal çhaglym theayagh mychione Thie Lheihys Çheerey Rhumsaa as yn Ard 'sy traa ry heet. Haink Mnr Corkish dy ve ny Varrantagh hoshiaght hoght bleeaney er dy henney, agh ren eh irree ass yn oik echey 'sy vlein 2018.
Ta Mnr Corkish gra dy row kiare ynnydyn follym ayn, myr shoh dy row eh smooinaghtyn foddee dy row y traa kiart da goaill ayrn as cur eab er reesht, as dy vel reddyn echey by vie lesh fakin jeant, dy bunnidagh, dy vel eh er vaghey ayns Rhumsaa ooilley ny laghyn echey, er lhimmey jeh baarney veg hoal, as nagh vel eh agh geearree cur red ennagh back gys y valley. Ta Mnr Corkish er ve ny Varrantagh roish nish, as t'eh gra dy ren eh faagail y boayrd hoght bleeaney er dy henney, as dy ren eh fakin dy row ynnydyn follym ayn as nagh row eh agh gennaghtyn dy row eh geearree jannoo red ennagh son y valley.
Ta Mnr Corkish er ve ny hroddaneyr son entreilys da troggalyn as shirveishyn, as eshyn jannoo ymmyd jeh scughan gleashaght. T'eh gra, ny t'eh er ve jannoo ayns yn traa t'er n'gholl shaghey, shen cooney ayns argane va goll rish foddey rish Bus Vannin, rish yn Rheynn Bun-troggalys, as dy row shen goaill mooarane jeh'n traa echey, as nish dy vel shen ooilley er ve reaghit, dy row eh feddyn magh nagh row monney echey dy yannoo, as dy vel eh ny haaue nish, as dy row eh er nakin ny ynnydyn follym, as dy row eh smooinaghtyn dy jinnagh eh cur eab er reesht, as mie lesh v'eh tra v'eh ayn y cheayrt s'jerree, myr shoh nagh row eh agh smooinaghtyn er cur eab er reesht.
Ta Mnr Corkish gra, ny t'eh geearree jannoo, shen dy heet dy ve oltey jeh bing, aynjee foddee eh jannoo red ennagh, as dy vel eh treishteil dy vel ny olteynyn t'ayn shen nish, er yn oyr tra va'n Çhaglym Cadjin Bleinoil goll er cummal, nagh row agh hoght olteynyn ayn, myr shoh dy vel ymmodee startaghyn er ve currit da sleih, as t'ad er ve bishit, dy vel ghaa ny three bingyn oc as adsyn nyn olteynyn jeu. T'eh gra dy by vie lesh fakin, raad ta ghaa ny three startaghyn oc, foddee cur kuse jeu er-ash, as daa jeu ayn nish vees noa, as foddee cur daue red ennagh myr bing, shaghey adsyn as ooilley ny startaghyn y ve oc as cur eab er jannoo ooilley yn obbyr.
Ta Mnr Corkish gra dy vel eh smooinaghtyn dy jarroo dy vel reddyn, ayns ny shey bleeantyn t'er n'gholl shaghey – as nagh vel eh shickyr cre cho foddey t'eh goll back – agh dy vel roie stroo bio er ve ayn veih ny çhaglymyn un cheayrt 'sy vee, as dy vel eshyn er ve jeeaghyn orroo shen, as dy vel ad er linney, Jecrean, tra ta çhaglym y voayrd er ve ayn, as dy vel eshyn er ve jeeaghyn orroo, myr shoh dy vel eh oayllagh son y chooid smoo rish ny vees taghyrt ayns yn Halley Baljagh ec y traa t'ayn.
Ta Mnr Corkish gra dy vel un chooish ayn, 'sy çhaglym shoh chaie, dy row paart dy choloayrtyssyn mychione y roie bio as sthap çheet dy ve er, er yn oyr nagh row dooghys y heean ve ro injil, agh dy vel dooghys y heean er hareaghey nish, dy vel ad er n'yannoo kuse dy aghtyn dy hareaghey eh. Er-lesh dy feer dy nee scanshoil eh, ga dy vel ny earrooyn jeeaghyn er y roie bio, nagh vel ad mooar, agh dy nee aght foddee cummaltee Rhumsaa fakin ny t'eh er ny Barrantee jannoo as ny t'eh orroo cur-rish.
Barrantagh Balley Rhumsaa noa-reiht ayns Ward y Twoaie, Eric Corkish, vees çheet stiagh son y nah cheayrt lurg baarney jeh hoght bleeaney neayr's haink jerrey er y traa echey myr Barrantagh y chied cheayrt.
Ta Mnr Corkish er jeet dy ve ny Varrantagh lurg fo-reihys neu-streeuit ayns Ward y Twoaie. Ayns fo-reihys neu-streeuit ayns Ward y Jiass ayns Rhumsaa, she Arwid Hall t'er jeet dy ve ny Varrantagh. Ta Mnr Hall ny Choonceilagh son Ward Meanagh Ghoolish neesht.
Ta Oik Coonceil ny Shirveishee gra, ga nagh vel eh lowit da sleih dy ve nyn olteynyn ayns ny smoo na un ward ny fo-rheynn jeh'n un lught-reill ynnydoil, nagh vel lhiettrimmys erbee er sleih çheet dy ve nyn olteynyn jeh earroo erbee dy lughtyn-reill ynnydoil.
Neu-streeuit va'n daa fo-reihys ayns Rhumsaa er y gherrid, as ta Boayrd Barrantee Balley Rhumsaa feeraghey dy bee fo-reihys reesht son yn daa ynnyd ta foast follym 'sy Voayrd.
