Meeryn ass Traa dy Liooar, Jelune 13ss Jerrey Souree 2026
Lurg da Airaght Chairys y Reeriaght Unnaneysit gra nagh dod eh cur Billey Geddyn Baase lesh Cooney 2023 roish y Ree Chalse son Kied Reeoil 'syn aght myr v'eh, ren Olteynyn Tinvaal coardail rish straih dy lhiassaghyn dy chur stiagh meeryn scanshoil 'sy vun clattys hene, ayns ynnyd jeh faagail ad dy ve jeant ayns fo-clattys. 'Syn aght lhiasit shoh ta'n Billey er ve currit da'n Airaght Chairys reesht dy hirrey Kied Reeoil.
Choud's va Tinvaal jeeaghyn er y Villey bentyn da'n chooish shoh, va Steatyn Jersey jeeaghyn er Billey jeh'n sorçh cheddin, agh va'n Billey shen jeant veih'n toshiaght lesh ymmodee cooishyn currit stiagh myr ayrn jeh'n vun-clattys, as nish ta Kied Reeoil er ve currit da'n Villey shen.
She Oltey yn Chiare as Feed son Rhumsaa, yn Fer-lhee Alex Allinson, hug roish Billey Geddyn Baase lesh Cooney myr Billey Oltey Preevaadjagh. T'eh gra dy vel eh jeant booiagh son pobble Jersey, as dy vel eh feer wooisal da reiltys Jersey son seiy trooid y clattys vees cur cooishyn er oai, vees bentyn dy mooar dy jarroo rish paart jeh ny moyllaghyn ayns Bing ny Seyraanee ren ad cur er bun dy yeeaghyn er y chooish jeh geddyn baase lesh cooney ayns Jersey kuse dy vleeantyn er dy henney. T'eh gra, roosyn, dy nee Billey y Reiltys eh, as chammah's shen dy vel yn Shirveishagh son Slaynt oc nish er chur eh hene dy chur er y hoshiaght shirveish son geddyn baase lesh cooney veih Mean Fouyir 'sy vlein shoh çheet. T'eh gra, myr shoh, dy vel eh son shickyrys jeant booiagh son pobble Jersey.
Ta'n Fer-lhee Allinson gra dy vel ard-whaiyl ain hene as slattys ain hene va coardit ec Olteynyn Tinvaal back ayns Mee Vayrt nurree, ersyn ren yn Airaght Chairys goaill towse liauyr dy liooar dy hraa dy yeeaghyn, as dy daink ad back lesh shiartanse dy imneaghyn mychione ayrnyn jeh, va lhiasit ayns Tinvaal reesht, as myr shoh dy vel eh fuirraghtyn ayns rieughid dy chlashtyn veih'n Airaght Chairys mychione Kied Reeoil son y clattys ain.
Lesh Billey Jersey, er yn oyr dy nee Billey y Reiltys v'ayn, va foddey ny smoo couyryn oc dy yannoo palçhey jeh'n obbyr, va shinyn son jannoo trooid fo-clattys, 'syn eddin, as er-lheh jeeaghyn er ny criteria son ve reihalagh, as dy vel ad beggan neuchasley roosyn ain – er-lesh dy vel y fer ocsyn 12 vee, shaghey queig bleeaney ayns Ellan Vannin – agh dy vel ad jeeaghyn neesht er cur ny share eh bentyn da kiarail meeinaghey neesht myr ayrn jeh'n Villey, agh dy vel y tharrar jeh yn red cheddin, bentyn da cur mooaralys as reih er nyn son as rhymboo ta çhingys baasoil oc as baase er gerrey.
Ta'n Fer-lhee Allinson gra, ayns Ellan Vannin, dy vel y slattys ain beggan ny s'girrey, as dy vel feme echey er reayn dy chooishyn elley son cho-choyrle theayagh, va currit stiagh ayn liorish lhiassaghyn currit hannah liorish Olteynyn choud's v'eh goll trooid ronsaghey magh mooar dy liooar, 2024 as 25. T'eh gra, myr shoh, dy vel ad beggan neu-chasley, agh fy yerrey dy vel ad çheet dy yannoo yn un red. T'eh gra dy vel yn Airaght Chairys jeeaghyn dy ve maynrey dy liooar lesh Billey Jersey, as dy vel eh jeant booiagh dy vod ad nish goaill toshiaght er cur bree da'n Villey shen.
Ta'n Fer-lhee Allinson gra dy vel eh foast cur barrant ayn dy vod mayd geddyn Kied Reeoil da slattys Ellan Vannin, agh dy vel shen dy cadjin goll er fogrey magh ayns Tinvaal hene, shaghey trooid fogrey ayns ny meanyn, myr shoh dy vel eh jeeaghyn roish dy fakin, ayns yn Soie Jerrey Souree, dy vel y Billey Geddyn Baase lesh Cooney fer jeh daa Villey jeig vees goll er cur roish son cur enmyn da, ayns jerkalys jeh Kied Reeoil ve currit gys shen ny ec date ennagh 'sy traa ry heet, as dy vel eh treishteil, lesh ny lhiassaghyn va coardit ec Tinvaal, dy vod yn Airaght Chairys nish coyrlaghey eh dy row er oai gys y Coonceil Reeoil son Kied Reeoil.
Ta'n Fer-lhee Allinson gra, dy bunneydagh, dy dooyrt eh, jeeaghyn er lughtyn-reill elley, dy vel eh goaill 18 meeaghyn ec y chooid sloo dy chur er bun shirveish, as dy vel feme er obbyr dy ve jeant bentyn da'n ynsagh, bentyn da traenal, as er-lheh mychione ny imneaghyn jeh co-eignaghey as freayll ayns sauçhys as ablid inçhynagh. T'eh gra dy vel ronney 'sy Villey ain neesht nagh vod eh ve currit ayns bree derrey vees slane vree currit da'n clattys ain er ablid inçhynagh, as dy vel cumrailyn er va ayn ayns shoh. T'eh gra, myr shoh, atreih, dy vel raad liauyr dy liooar ain dy gholl as neesht, dy hroggal yn shirveish chiart, marish fir phrofeshoonagh ayns kiarail slaynt, fir-lhee, boandyryn as potecareeyn, dy chur red ennagh er-son va sleih ayns Ellan Vannin cummal troddan rish ny feed blein t'er n'gholl shaghey.
Ta'n Fer-lhee Allinson gra dy vel preays theayagh er ve ayn son shoh rish yn daa jeih-bleeaney t'er n'gholl shaghey ec y chooid sloo, as ayns y resooney magh smoo jeianagh tra va ny lhiassaghyn coardit, dy ren yn Shirveishagh son Slaynt, Claire Christian, cur ee hene da, my va Kied Reeoil currit da'n Villey shoh, dy jinnagh ee cur bree da, as dy vel eh treishteil dy jean y lught-reill 'sy traa ry heet lurg ny reihyssyn mooarey cadjin Mean Fouyir tosheeaght jeh shen er-nyn-son, as ayns rieughid dy bee shoh ny chooish 'sy reihys mooar cadjin, er yn oyr dy vel eh smooinaghtyn dy nee lane-chiart eh dy vel aigney y phobble currit-lesh er y hoshiaght trooid ny resoonaghyn magh deynlagh ayns Tinvaal, as dy vel ad er n'yannoo shen nish, as dy vel ad er cheau 20 blein çheet gys yn ynnyd shoh.
Ta'n Fer-lhee Allinson gra dy vel eh smooinaghtyn dy vel eh lane-chiart dy jean y nah lught-reill fogrey baghtal dy jean eh cummal seose aigney pobble Ellan Vannin, as cur-lesh er y hoshiaght oardagh son geddyn baase lesh cooney lesh ooilley ny saaseyn son freayll sauçhey t'er ve currit stiagh 'sy clattys ain.
---oooOooo---
Cooish elley foddee bee tosheeaght son shiartanse dy hirreyderyn 'sy reihys mooar cadjin ry heet, shen thieys. Ny yeih dy vel y lught-reill Cannan çheet gys jerrey yn traa echey, v'eh cur er bun polaseeyn as yn dean jeu dy chur eab er bishaghey pobble yn Ellan cleayney sleih aegey dy heet gys yn Ellan dy obbraghey ayns shoh. Agh shen ny lhie ayns paart er thieyn ve ayn dy vaghey ayn.
Ta Oik Coonceil ny Shirveishee er chlou tuarastyl bleinoil er thieys, as t'eh soilshaghey magh dy ren y prios son thie er mean 'syn Ellan irree gys bunnys £400,000 nurree. 'Sy vlein 2025 ren prios er mean son thie irree liorish 3.6% cosoyley rish y vlein roish shen, as nish ta'n prios er mean £393,735.
Shen y prios er mean, agh ta earroo sloo dy hieyn goll er creck ec kione sinshley y reayn dy phriosyn. Ren yn earroo dy hieyn va creckit son ny sloo na £250,000 goll sheese liorish 2% nurree, dy row ad jannoo seose agh 14% jeh'n earroo va creckit ooilley cooidjagh.
Ta Paul Chase ny choyrleyder argidoil 'sy cholught Reihyn Argidoil. T'eh gra dy vel shin foast fakin ymmodee sleih dy speeideilagh ayns kionnaghey thieyn, as er-lesh dy vel shen neesht ny vees gimman ny margaghyn, y nhee dy vel whilleen dy leih kionnaghey thieyn ec y traa t'ayn. T'eh gra dy vel ny bancyn er vishaghey ny bishanyn oc er eeasaght, myr shoh dy vel un vanc ain foddee cur er eeasaght gys shey filley yn un çheet stiagh, as son shickyrys, my vees sleih ayns ynnyd as t'ad shirrey gioaldeeaght chooidjagh, dy baghtal eh dy vod ad cur tooilley er eeasaght. T'eh gra dy vel eh foast çheet lesh sleih cooilleeney shen, agh dy vel eh sheiltyn dy vel y feysht ayns rieughid rere bishaghey faillee, as vel shen cummal seose bishaghey ayns feeuid y thie ta shin dy akin, myr shoh, son shickyrys, dy vel eh goll er imman liorish ymmodee caghlaaghyn nhee, as fer jeu dy vel earroo dy liooar dy leih jeeaghyn dy heet harrish gys yn Ellan neesht.
Ta Mnr Chase gra dy vel ooilley ny bancyn nish myr red cadjin cur er eeasaght nish harrish daeed blein, as er-lesh nagh vel ad agh ve rieughagh bentyn da feeuid dy hieyn ayns cooney lesh sleih dy chur eab er cooilleeney dy jarroo y gioaldeeaght t'ad feme dy yannoo shen, myr shoh er-lesh dy vel ny bancyn çheet dy hoiggal yn ynnyd shen, as dy vel ad foddey ny smoo rieughagh lesh y cur er eeasaght t'ad dy yannoo, as dy vel ad soie palçhey jeh er fordrailys, as soilshaghey magh y fordrailys shen.
Bentyn da'n staddystaght dy row earroo sloo liorish 200 dy hieyn creckit nurree, ta Mnr Chase gra nagh vel agh earroo er-lheh dy hieyn ayns Ellan Vannin, as foddee nagh vel shin troggal whilleen as lhisagh shin y ve, ga dy vel fys echey dy vel cubbyl dy lhiassaghyn feer vooar dy hieyn ry heet ayns ny 18 meeaghyn gys 24 meeaghyn shoh çheet, vees yindyssagh, as feme mooar dy jarroo er shen 'syn Ellan, agh er-lesh dy vel eh ayns firrinys sorçh dy eirey vees çheet veih'n nhee dy row towse feer vooar dy ghellal ayns thieyn ayns ny queig bleeaney t'er n'gholl shaghey neayr's Covid, as ayns firrinys nagh vel agh earroo er-lheh dy hieyn 'syn Ellan, myr shoh er-lesh dy vel ymmodee sleih jeeaghyn dy chionnaghey, agh foddee nagh bee ny thieyn ayn er-nyn-son dy chionnaghey.
Ta Mnr Chase gra dy vel ad fakin sleih kionnaghey er mysh £300,000, as son shickyrys, my vees sleih ayns ynnyd as foddee ad cur stiagh son gioaldeeaght chooidjagh, dy vel daa heet stiagh goll stiagh 'sy ooley shen, dy vel eh jannoo eh foddey ny sloo cramp, foddey ny sassey er-nyn-son, agh my vees peaigh ny lomarcan ayn as foddee lesh yn un çheet stiagh, dy vel eh çheet dy ve beggan ny smoo dy streeu t'ayn, as eisht my vees sleih jeeaghyn er y skeim son kionneyderyn y chied cheayrt, dy vel shiartanse dy chaglieeyn t'ayn, vees meanal dy vel ad dy bunneydagh priosit magh ass y vargey.
Ta'n baghteyr politickagh, Alistair Ramsey, gra dy row thieyn va ry fordrail foddee ec baare y rolley queig bleeaney er dy henney – shen dy ghra, 'sy reihys mooar cadjin v'ayn y traa shen – as nagh vel shen er n'gholl er y hoshiaght, er chor erbee, as nagh row y lught-reill Cannan agh er y gherrid gobbraghey er strateish son shen, myr shoh er-lesh dy vel fer jeh ny feyshtyn, my vees sleih dy gheddyn vondeish ass keeayl chionnit ayns ny queig bleeaney t'er n'gholl shaghey, yn oyr nagh ren shen goll er y hoshiaght, er yn oyr dy vel shen failleil cowreydagh v'ayn.
Ta Mnr Ramsey cur ny feyshtyn : cre choud's ta'n reiltys çheet stiagh er shoh as cur argid er-e-hon; lhisagh claare vooar ve ayn son thieyn theayagh; vel ad faagail eh da'n vargey dy reaghey eh; myr shoh dy vel eh çheet dy ve politickagh dy liooar, as dy vel eh çheet dy ve beggan jeh'n skian chiare, jeh'n skian yesh, as s'mennick dy liooar eh dy bee adsyn nheeghyn, as lesh yn aigney share 'sy theihll, nagh row eh er sleih vees çheet dy ve nyn shirveishee cur-rish roïe.
Ta Mnr Ramsey gra dy vel eh smooinaghtyn dy vel annoonid ain 'sy choarys ain harrish traa liauyr dy liooar jeh ayns rieughid cur cooidjagh polasee, lhiassaghey polasee, er-lesh dy vel ny couyryn cummal seose shen – foddee dy vel eh er jeet dy ve ny stroshey neayr's y traa echey – agh dy row eh goan dy liooar.
Ta Paul Chase gra dy vel feme ain er thieyn dy liooar, dy vod yn sleih aegey, kionneyderyn y chied cheayrt, dy heet ayns rieughid 'sy vargey, er yn oyr dy vel shen vees gimman y clane jeadys. T'eh gra dy vel eh yindyssagh dy vel shin fakin dy vel Ellan Vannin feer ennoil, as ymmodee sleih jeeaghyn dy heet harrish dys shoh, agh dy vel feme er goaill kiarail jeh kionneyderyn y chied cheayrt as yn sleih t'ayns shoh dy yannoo shickyr dy vod ad cosney stiagh 'sy vargey thieys, as dy vel stundayrtyn dy vioys oc vees ry fordrail. T'eh gra dy vel shen, er-e-hon, fer jeh ny ayrnyn ard-scanshoil as bee feme er y reiltys noa cur-rish.
Bentyn da'n chooish shoh ayns ny queig bleeaney shoh chaie jeh'n lught-reill Cannan, ta Mnr Chase gra dy row co-choyrle theayagh ny ghaa ayn, dy row paart dy choloayrtys mychione caghlaaghyn red as oddys sleih jeeaghyn orroo, dy row ad aa-scrutaghey y skeim son kionneyderyn y chied cheayrt, as dy row ad son caghlaa ny caglieeyn er shen, as dy vel eh credjal dy jig shen magh 'sy tourey, agh ayns rieughid nagh vel veg jeh monney scansh er haghyrt dy dy jarroo çheet er y chooish, vees mooar.
Ayns fogrey, ta'n Reiltys gra dy vel eh cur enn er doolaneyn mooarey bentyn da thieyn ve ry fordrail as ry gheddyn, as dy vel shen yn oyr ta reayn dy haaseyn er ve currit er bun ayns traa y lught-reill shoh dy chooney lesh kionneyderyn y chied cheayrt as dy vishaghey livrey-ys jeh thieyn vees ry fordrail.
Ta'n fogrey gra, 'sy vlein 2022, dy row caghlaaghyn jeant da ny skeimyn son kionneyderyn y chied cheayrt, dy ve freggyrtagh da'n stayd tarmaynagh as dy hareaghey entreilys, as dy row shoh goaill stiagh jannoo gys y date ny caglieeyn dy ve reihalagh rere y skeim, jannoo ny sloo y towse sloo er gioal va ry gheddyn trooid y Skeim Soit son y Chied Thie veih 20% gys 5%, geddyn rey rish dy chooilley lhietrimmys er y phrios kionnee as yn sorçh dy hie rere Skeim Soit son y Chied Thie, as jannoo ny sassey son son sleih dy aa-eeck ny eeasaghtyn er gioal oc ayns towseyn sloo.
Ta fogrey y Reiltys gra, chammah's ny caghlaaghyn shoh, dy vel yn earroo dy hieyn vees ry fordrail er vreayll rish bishaghey, lesh y staddystaght, eddyr 2021 as 2025, dy row bishaghey net jeh 134 thieyn va ry fordrail trooid ynb Ellan, as jeusyn shoh dy row 105 livreit trooid conaantyn rish lhiasseyderyn preevaadjagh as dy row 29 jeu jeant dy jeeragh son mayll theayagh liorish kiareyderyn thieyn 'sy cherroo theayagh.
Ta'n Reiltys gra dy vel ny earrooyn shoh jannoo seose y bishaghey net ayns sthock dy hieyn vees ry fordrail, as nagh vel ad goaill stiagh thieyn noa va troggit ayns ynnyd jeh thieyn v'ayn hannah, as t'eh çheet er cummalyn rea ayns Raad Purt ny Hinshey ayns Doolish myr sampleyr, v'ayns ynnyd jeh ny eear chummalyn rea ayns Straid y Çhiarn, as myr shoh nagh ren ad yrjaghey yn earroo dy hieyn ta ry fordrail ooilley cooidjagh.
Rere y fogrey, ta'n lught-reill t'ayn nish er ve currit da pohlldal livrey-ys jeh 1,000 thie elley vees ry fordrail eddyr 2025 as 2035. T'eh gra dy vel kuse dy steatyn goll er lhiassaghey hannah trooid ny keimyn plannal, kiaddey as lhiassaghey, as choud's dy jig y chooid smoo jeh ny thieyn shoh dy ve livreit harrish claare-hraa sodjey as fo lughtyn-reill 'sy traa ry heet, dy vel mooarane jeh'n obbyr dy chur ablid son shoh, cur enn er ynnydyn, lhiassaghey polasee as cur er y hoshiaght shaleeyn, er ve jeant fo'n lught-reill shoh.
Ta'n fogrey çheet gy kione liorish gra dy vel tooilley aghtyn dy phohlldal thieyn ve lesh sleih ayns Claare Obbyr Tinvaal y vee shoh, lesh caghlaaghyn treealit da ny skeimyn son Thieyn Toshee – myr ny va Mnr Chase çheet er 'sy raaghyn echey.
As ta naightyn er jeet neesht dy row att mooar 'sy towse dy ghellal Mean Souree, cosoyley rish Mee Voaldyn, lesh 167 thie creckit, vees 31.5% ny syrjey na'n earroo Mee Voaldeyn. Va'n sym ooilley cooidjagh son ny thieyn shoh jus beggan ny sloo na £66 millioon punt, vees 52% ny syrjey na 'sy vee roish shen.
Ta ny fysseree, va clouit ec Recortys Thalloo Ellan Vannin, soilshaghey magh yn aght ta reddyn gooillian seose liorish jeeaghyn er thie lieh-scarrit ayns Connaghyn va creckit nurree er £280,000, agh v'eh creckit beggan ny sodjey na blein ny s'anmee er £395,000.
---oooOooo---
Ta fir-lhee er hoiaghey jeh çheb er faill harrish three bleeaney. Ta'n Sheshaght Lhee Ghoaldagh er veeraghey dy ren 139 fir-lhee ass 144 ceau teiy dy ghlackey y çheb ayns refrane.
Nee fir-lhee syrjey as feeackleyryn syrjey ta gobbraghey da Kiarail Vannin geddyn bishaghey jeh 6% son y vlein argidoil 2025-26, lesh bishaghey jeh 4.65% son y vlein argidoil t'ayn nish.
Bee bishaghey jeh 7.5% son fir-lhee chummaltagh 'sy vlein argidoil 2025-26, lesh 6% 'sy vlein argidoil t'ayn nish.
Son y vlein argidoil 2027-28 nee'n daa phossan geddyn bishaghey jeh 1.5% erskyn rate yn Ayndagh Prios Kionnee.
Ta Caairlagh Sheshaght Lhee Ellan Vannin, yn Fer-lhee Prakash Thiagarajan, gra dy vel eh jeant booiagh dy vel eh er jeet lhieu geddyn y çheb share shoh son fir-lhee gyn feme er stholkey. T'eh gra, choud's dy nee oyr son ve mollit eh dy row eh orroo cur preays strimmey er y chooish liorish baggyrt dy beagh jantys jeadyssagh ayn, dy vel eh treishteil dy vod shoh cur ad er y raad kiart reesht dy chur kione er ny giarraghyn ayns faill v'ayn ayns rieughid, ren cur er fir-lhee gindys mychione y choorse oc 'syn Ellan.
Ta Lhiass-chaairlagh y Heshaght Lhee Ghoaldagh, y Fer-lhee Emma Runswick, gra dy vel yn eiyrtys shoh ny vees taghyrt tra ta sheshaght cheirdey reaghey cooishyn cooidjagh, barganey cooidjagh as ta olteynyn nyn shassoo cooidjagh. T'ee gra dy vel olteynyn geearree livrey kiarail da ny co-voodeeyssyn oc, as nagh lhisagh feeuid ro injil ve currit er yn obbyr, ny jerkit myr red cadjin, trooid reaghyssyn argidoil nagh vel jeeaghyn er oai. T'ee gra dy lhisagh fir-lhee 'syn Ellan ve feer voyrnagh ass y çheb faillee shoh, as t'ee moylley y fwirran barganey son cur kione er yn argane shoh.
Ta Kiarail Vannin gra dy vel ee goltaghey yn eiyrtys shoh jeh teiy y Heshaght Lhee Ghoaldagh, as dy vel ee jeant booiagh dy vel ad er jeet gys coardail, dy chur jerrey er yn argane. T'ee gra dy vel ee freayll rish jeeraghey er livrey kiarail slaynt as kiarail y theay vees cho mie as vees possible son yn Ellan, as dy vel ee jeeaghyn roee gys co-obbraghey dy çhionn rish ooilley ny sheshaghtyn keirdey dy chooilleeney shen.
---oooOooo---
Ta Kiarail Vannin jannoo faaishnys jeh ceau rour liorish £8.1 millioon 'sy vlein argidoil shoh. T'ee er chlou ny coontyssyn reiree snoa eck son yn daa vee hoshee jeh'n vlein argidoil 2026-27, as t'ee recortey baarney jeh £751,000 gys jerrey Mee Voaldyn, lesh faaishnys dy bee £8.1 millioon punt ceaut rour ooilley cooidjagh liorish jerrey ny bleeaney.
Shoh çheet veih livrey fo'n chlaare eck er shareaghyn ny costyssyn eck, costyssyn son sleih gyn thie nagh row argid reaghit er-nyn-son, as baarail son obbreeyn banc as ass jantyssyn. Ta raue neesht jeh £11 millioon punt elley ceaut rour er coontey bishaghyn ayns argid faill nagh vel coardit foast, as er-coontey neu-hickyrys ayns y chostys jeh kiarail eginagh.
---oooOooo---
Ta tuarystal er ve clouit mychione yn aght ta reddyn goll ayns niartaghey as jannoo sloo cramp y cochianglys eddyr y Rheynn Slaynt as Kiarail y Theay as Kiarail Vannin.
Toshiaght Arree, ren Olteynyn Tinvaal jeeaghyn er kiare reihyn bentyn da Kiarail Vannin, as enn currit orroo liorish Jantys Scrutaght Sthie y Versey. Ass ny kiare reihyn shoh, va Olteynyn son cur bree da Reih 3, va dy niartaghey y parteays eddyr Kiarail Vannin as y Rheynn. Ta'n Rheynn gra dy vel y dean dy yannoo ny sloo doobley, dy chooney ny share ayns cur cooidjagh shirveishyn, as dy chur er y hoshiaght leeideilys vees smoo co-hassooagh ayns cultoor unnaneysit.
Ta'n chied tuarystal shen gra, neayr's 2021, dy vel Kiarail Vannin er n'gholl er y hoshiaght ayns aghtyn scanshoil ayns niartaghey mieys as sauçhey, as dy row dean yn Reih 3 dy yannoo ymmyd jeh shen myr undin trooid parteays s'çhenney smoo fondagh rish y Rheynn dy hareaghey ve currit da'n un raad, dy chur shickyrys, dy chur stiagh freggyrtys harrish y clane coayrys, as dy chur er bun cultoor unnaneysit dy leeideilys.
Neayr's Toshiaght Arree ta plan jeh'n aght dy chur bree da shoh er ny lhiassaghey, vees goaill stiagh cur er y hoshiaght reaghyssyn son aa-chouyral argidoil as leeideilys argidoil as jannoo aarloo caghlaaghyn interim ayns Boayrd Rheynn.
As myr shoh, lhig dooin jeeaghyn er y Phlan dy Chur ayns Bree, vees goaill stiagh shey bun-chooishyn as three cooishyn elley. Hoshiaght ny shey bun-chooishyn : .
- Dy lhiassaghey Strateish Slaynt as Kiarail y Theay harrish 10 bleeaney (vees goaill stiagh strateish clinicoil), as myr ayrn jeh shen veagh reaghys argidoil vees goll er jannoo myr ayrn jeh oardaghyn y Tashtey ayns aarlaghey y chlaare argidoil.
- Dy niartaghey coloayrtyssyn mastey y Tashtey, y Rheynn Slaynt as Kiarail y Theay as Kiarail Vannin dy yannoo shickyr dy chur ayns un linney y chlaare argidoil as y strateish, shen dy ghra cummey jeh cur argid harrish 3 bleeaney vees goll 'syn un linney as y strateish.
- Dy niartaghey reaghyssyn son parteays eddyr y Rheynn as Kiarail Vannin.
- Dy lhiassaghey as dy chur bree da strateish son cooilleeney oardagh, vees goll er cummal seose liorish coontaghyn jeh bun-phoyntyn son shirveishyn.
- Dy chur cooidjagh as dy niartaghey aghtyn son eddyr-insh.
- Dy chur bun er cummey son shirveishyn rheynnit son slaynt as kiarail y theay.
Shen ny shey bun-chooishyn as ny plannyn son obbyr ayndaue. Nish ny three cooishyn elley :
- Dy aa-chummey polasee as slattys.
- Dy yeeaghyn er fondid as ablid y Rheynn.
- Dy chur strughtoor noa er yn aght ta'n Boayrd reill.
'Sy tourey ta'n Rheynn Slaynt as Kiarail y Theay gra dy jean eh goaill ayns laue keim jeh coloayrtys rish sleih va cochianglt rish yn aa-scrutaght liorish Jantys Scrutaght Sthie y Versey as sleih elley ta cochianglt dy çhionn rish shoh. Nee shoh goaill stiagh keirdlannyn, possanyn currym as cur kione, ta fwirranyn beggey vees currit er bun dy yeeraghey er cooish er-lheh, dy gheddyn feanish as dy yannoo moyllaghyn, agh gyn pooaraghyn dy yannoo briwnys. Cho leah's ta kione er ve currit er yn obbyr oc, t'ad currit ass bree.
Chammah's ny keirdlannyn as ny possanyn currym as cur kione, bee aghtyn elley son coloayrtyssyn as ta'n Rheynn gra nagh vel shoh dy chumrail ny vees goll er jannoo agh dy vel eh jannoo seose ayrn ec cree jeh'n oardagh dy chur bree.
Ta'n Rheynn gra dy jean eh prowalys jeh'n phlan dy chur bree vees draghtit, dy jean eh niartaghey rheynn son reill, dy jean eh cur enn er ardyn as ta coardail ayn ny ayn ta imnea, as dy jean eh shickyr dy vel treealtyssyn rieughagh, co-reiragh as cummyssagh dy ve livreit.
Ta'n Rheynn gra, lesh yn aght ta reddyn er n'gholl çheusthie jeh Kiarail Vannin er y gherrid, vees goaill stiagh caghlaaghyn ayns ard-leeideilys, dy vel shoh cur caa scanshoil dy hroggal seose barrant, dy yannoo shickyr jeh freggyrtys, as dy yannoo shickyr dy vel treealtys vees çheet Mee ny Nollick 2026 rieughagh, soit er feanish, as abyl dy ve livreit.
Ta Ard Sheckter Kiarail Vannin, Teresa Cope, as Caairlagh y Voayrd, yn Olloo Wendy Reid, er nirree ass ny oikyn shen, lesh yn Fer-lhee Chris Stockport ve pointit Ard Sheckter interim.
Ta currym er ve currit er yn Rheynn dy chur treealtyssyn aa-ghlennit, barelyn t'er jeet magh ass coloayrtyssyn, tooilley myn-phoyntyn bentyn da reaghyssyn son reilley 'sy traa sodjey as plan cur ayns bree da'n date.
Eddyr y daa hraa, ta'n Rheynn gra dy jean eh cur bree da reaghyssyn lhiasit son reilley çheusthie jeh'n Rheynn, dy jean eh cur cooidjagh çhaghteryn veih harrish y clane coarys son y chied cheayrt, goaill stiagh Slaynt a Theay as Kiarail Vannin, dy jean eh cummal co-choyrle theayagh as cur kione er y phlan cur bree draghtit, as aarlaghey tuarystal s'jerree lesh moyllaghyn son y lught-reill noa vees çheet dy ve ayn lurg y reihys mooar cadjin.
Ta'n Rheynn gra dy vel yn ymmyrkey shoh freayll goll aghtyn jeantagh dy hareaghey nish, choud's t'eh jannoo shickyr dy vel prowalys kiart jeant jeh reaghyssyn lesh eiyrtyssyn son y traa sodjey bentyn da freggyrtys, livrey-ys as feeuid son yn argid, roish my vees moyllaghyn jeant fy yerrey hoal.
Ta'n Shirveishagh son Slaynt as Kiarail y Theay, as Oltey yn Chiare as Feed son Doolish Yiass, Claire Christian, gra dy vel y Rheynn jeeraghey er cur sheese undin son aa-chummey fondagh, beayn harrish y choarys son slaynt as kiarail y theay. T'ee gra dy vel reddyn er n'gholl er y hoshiaght dy mie choud's nish as dy vel eh lane-femoil dy vel shin cummal seose y momentum, as liorish obbraghey rish parteayssyn as rish sleih cochianglt rish y chooish, dy vod ad croo coarys vees smoo cochianglt as smoo reen vees jeant aarloo ny share dy ve freggyrtagh da femeyn yn Ellan ain chammah's nish as 'sy traa ry heet.
Ta loayreyder ass-lieh Kiarail Vannin gra dy vel ee goltaghey clou y tuarystal er yn aght ta reddyn er n'gholl er nyn doshiaght as dy vel ee goaill ree dy vel obbyr er ve jeant choud's nish. Ta'n loayreyder gra dy vel Kiarail Vannin cur enn er y scansh jeh freayll rish loayrt rish sleih cochianglt rish shoh choud's ta treealtyssyn goll er lhiassaghey ny sodjey, as dy vel ee jeeaghyn roee dy chummal seose nah cheim yn oardagh.
Agh chammah's Teresa Cope as yn Olloo Wendy Reid faagail Kiarail Vannin, va conaant rish daa vlein ec Shaun Stacey myr Stiureyder Obbreeyn Interim Kiarail Vannin, as ta'n conaant shen er jeet gys jerrey nish, as ta Mnr Stacey cremmey politickeyryn son brishey stiagh er yn shirveish claynt. T'eh gra dy lhisagh y politickaght reaghey y kione-jurnaa, as nagh lhisagh eh freayll rish goaill greim jeh'n wheeyl stiuree, as gyllagh magh y raad dy gholl, as eisht cur y foill er yn immanagh tra ta'n gleashtan goll stiagh ayns jeeig.
Ta Mnr Stacey gra nagh vod politickeyryn cur gialdyn dy bee dy chooilley red ry gheddyn, agh cur argid ynrican son red ennagh vees ny sloo na shen, as eisht lhiggey orroo dy ghoaill yindys tra ta doilleeidyn lesh shiartanse dy hirveishyn.
Choud's ta Mnr Stacey moylley kuse dy chumraagyn ayns Kiarail Vannin, as eh gra dy vel eh er nobbraghey lesh kuse dy leih yindyssagh vees cur kiarail erskyn cadjin ayns coarys vees fo phreays erskyn credjue, t'eh gra dy vel eh er n'ghoaill yindys jeh'n aght ta shiartanse dy ard fir chlinicoil neu-arryltagh dy ghlackey cliaghtaghyn clinicoil noa-emshiragh. T'eh gra nagh vod sleih shirrey kiarail slaynt noa-emshiragh choud's t'ad coadey cliaghtaghyn clinicoil veih ny shenn laghyn. T'eh gra nagh vel lhiassaghey profeshoonagh kinjagh speeideilagh my vees paart jeh'n lhiassaghey kinjagh dy feer.
Ta Mnr Stacey er loayrt neesht mychione cooishyn cultooroil çheusthie jeh'n shirveish claynt, as eh gra dy vel shen madyral, dy vel y keimoilaght madyral, dy vel ymmyrkey soit gyn scuirr madyral, as dy vel ymmyrkey bentyn da sleih ta jeeaghyn dy vel neu-chasley madyral neesht. T'eh gra, lurg 43 bleeaney, dy row eh gennaghtyn dy feer neu-houyr lesh paart jeh shoh. T'eh gra dy vel y red trimshagh mychione shoh dy vel sleih 'syn Ellan foast strepey dy gheddyn entreilys da kiarail chadjin as kiarail egin, ga dy vel argid theayagh dy liooar er n'gholl stiagh ayndaue, as dy vel feysht echey mychione freggyrtys.
Ta Mnr Stacey gra dy daink eh stiagh ayn myr fer clinicoil, reireyeder, leeideilagh, as eh treishteil dy hareaghey reddyn. T'eh gra, er-lesh, dy vel eh er jeet lesh beggan, agh dy vel foast foddey ny smoo dy yannoo, as t'eh cur aigh vie er Ellan Vannin, as dy vel eh treishteil dy jarroo dy vel eh geddyn y coarys slaynt as kiarail y theay t'eh toilçhin.
---oooOooo---
Jemayrt y 21 Jerrey Souree, nee'n Shirveishagh son Bun-Troggalys, as Oltey yn Chiare as Feed son Glionfaba as Purt ny Hinshey, Tim Crookall, shirrey coardail Olteynyn Tinvaal dy chur £2.5 millioon punt, lesh £500,000 elley myr claare-argidoil huittymagh, son cur stiagh ayn reesht y bollagh tram cabbil veih'n Raad Lhean gys Stashoon y Marrey. Harragh yn argid shen ass Tashtaghyn Freillt.
Jemayrt yn 14 Jerrey Souree, nee'n Trass Ree Chalse, Çhiarn Vannin, tayrn y vreid jeh leac cooinaghtee ec kione-jurnaa y bollagh tram cabbil ayns Corran Strathallan ec mysh jees pm, roish my vees eh goll er boayrd tram earroo 18, as daa lout echey, va aa-yesheenit er y gherrid, dy gholl jurnaa giare. She'n tram shinney 'sy theihll eh vees jannoo shirveish.
Shoh myr ayrn jeh keayrt y Ree Chalse gys Mannin. Bee soie er-lheh Tinvaal, ayn nee eh cur çhaghteraght ec lieh lurg munlaa, myr t'er jeet dy ve tradishoon neayr's haink y Nah Ven-rein Ealisaid gys yn Ellan hoshiaght 'sy vlein 1955.
---oooOooo---
Lesh doilleeidyn jannoo er Thie Lheihys Çheerey Rhumsaa as yn Ard, va kied currit er y gherrid son Unnid Shallidagh dy ve currit ayns magher liorish y thie lheihys ayn dy chummal seshoonyn son sheeley folley ec surransee aaragh.
Ec y traa t'ayn ta feme er surransee goll stiagh ayns Thie Lheihys Noble. Va screeuyn currit da surransee va goll gys Thie Lheihys Çheerey Rhumsaa as yn Ard gra dy row y plan bunneydagh dy beagh yn unnid aaragh gobbraghey reesht liorish jerrey Mee Averil, agh va shen roish my dooar ad magh dy row whilleen doilleeid lesh y troggal hene as lesh y vun-troggalys, as feme er mysh £4 millioon dy charraghey ad.
Va Jan Skinner gobbraghey da'n reiltys roish nish, as t'ish goll son sheeley folley. T'ee gra dy row eh myr niurin dy bollagh, goll stiagh gys Thie Lheihys Noble, dy vel eh goaill whilleen as hoght ooryn ass y laa eck dy gholl son lheihys rish kiare ooryn, lesh cosney gys shen, cosney back, dy vel eh er ve agglagh, three laghyn 'sy çhiaghtin er-e-hon hene. T'ee gra dy vel yn chooid smoo dy leih jannoo eh three laghyn 'sy çhiaghtin son seshoonyn rish kiare ooryn er ny greienyn, agh dy vel kuse dy leih jannoo beggan ny sloo. T'ee gra dy row oie er-lheh ayn, ayns mean Jerrey Geuree, tra ren eh ceau sniaghtey dy mooar, as dy row eam er yn unnid aaragh, as ish yn lieh-raad trooid y seshoon eck, as dy dooar ad eam dy ghra nagh row immanee taxi dy chur-lhieu dy valley ee back gys Rhumsaa.
Ta Bnr Skinner gra dy vel ny fir-lhee goardrail three seshoonyn, kiare ooryn son cagh jeh ny seshoonyn, as mannagh vel ad ec sleih dy gheddyn rey rish ny nieughyn olk ass y chorp, er yn oyr nagh vel ny aaraghyn oc geddyn rey roosyn shen, eisht dy vod shen cur builley feer skeillagh er y claynt oc. T'ee gra dy ren ee screeu ec jerrey Mee Vayrnt, lurg jee fakin post ayns ny meanyn sheshoil dy row Rhumsaa dy hannaghtyn dooint lurg Mee Averil son shiartanse dy oyryn ayns Rhumsaa.
Ta Bnr Skinner gra dy ren eh screeu rish Shirveish Coyrle as Kiangle Kiarail Vannin, as dy ren ad cur post-l back jee gra dy beagh ad cur screeuyn jee, as dy dooar ee screeuyn as y date er yn 1 Mee Voaldyn, as er-lhee dy dooar ee eh yn 7, mychione cur y shirveishyn sheeley folley veih Rhumsaa gys Thie Lheihys Noble, as dy dooyrt ad dy row ad cur enn er dy row troailt ny sodjey son lheihys cur urree errey mooar dy liooar, as er-lheh tra ta sheeley folley lheid yn ayrn femoil, reiltagh y vea eck, dy row fys mie oc er y traa elley as boirey foddee shoh cur urree as orroosyn ta cummal seose ee. T'ee gra dy vel y screeuyn cur leshtalyn son y vuilley jeh'n chaghlaa shoh, as dy vel eh aa-hickyraghey ee dy vel ad fo raad ronsaghey reihyn dy chur er bun reesht shirveishyn sheeley folley er y twoaie vooar.
Surransagh ass Rhumsaa ta goll son sheeley folley ayns Thie Lheihys Noble ec y traa t'ayn, Jan Skinner. Ta Bnr Skinner gra dy vel olteynyn y wirran ayns Thie Lheihys Noble yindyssagh, agh dy vel eh feer doillee er-e-hon goll noon as noal three keayrtyn 'sy çhiaghtin.
Ta surransagh elley ass Rhumsaa, Craig McHugh, gra dy vel eshyn ayns caair wheeylagh, as dy vel eh gyn roih neesht, myr shoh cosney magh ass y chaair wheeylagh as er-boayrd y varroose, as eisht back stiagh 'sy chaair wheeylagh tra t'eh çheet veih'n varroose, as dy vel traaghyn er ve ayn tra nagh daink y barroose, ny nagh vel y taksee er jeet gys y thie lheihys er yn oyr nagh row eh bookit dy kiart, as nagh vel eh agh tooilleilagh, er yn oyr dy vel eh faagail y thie, abbyr, 11 er y chlag 'sy voghrey, ny keayrtyn nagh vel eh cosney thie derrey 7 er y chlag 'syn oie.
Ta Mnr McHugh gra dy vel sleih smooinaghtyn dy nee aashagh ta sheeley folley, agh nagh nee, as dy vel eh y builley t'eh jannoo er y chorp, dy vel ad goaill ooilley y fuill magh ass e chorp, ny wheesh as vees ry yannoo ayns ny kiare ooryn t'eh cochianglt rish y ghreie, dy vel ad glenney ee as seiy stiagh ee reesht 'sy chorp echey, agh eisht dy vel y tempreilys ayns mean e chorp ayns rieughid er duittym, myr shoh dy vel eh feayr myr rio as dy vel eh cur eab er çheet dy ve çheh reesht, dy vel eh gyn bree, nagh vel eh agh goll mygeayrt as mygeayrt as mygeayrt.
Ta Mnr McHugh gra nagh vel eh ynrican ny surransee ta surranse, dy vel eh y fwirran neesht, as er-lesh, y towse dy phreays fo ta'n fwirran, er yn oyr tra nagh vel carbyd lheihys ny taksee ny bus çheet, as eisht dy vel eh er ny boandyryn reaghey son surransagh elley dy heet stiagh ayn cho leah's vod ad, er yn oyr dy vel three shayllyn goll er cochianglt rish yn unnid sheeley folley, dy vel y peiagh 'sy cheeiragh, dy cadjin yinnagh ad ve er eddyr lieh oor lurg kiare as queig er y chlag.
Ta Mnr McHugh gra, abbyr, myr sampleyr, dy vel eshyn oor ny oor dy lieh anmagh, nagh vel adsyn çheet dy ve er derrey shey er y chlag, as myr shoh liorish yn traa t'ad goaill toshiaght er sheeley folley dy vel eh mysh feed minnind lurg shey, as eisht dy vel ad cur kione er sheeley folley ec feed minnid lurg jeih, as eisht dy vel eh mysh feed minnid dy ghoaill ad veih sheeley folley, as eisht dy vel eh er ny boandyryn glenney as jannoo dy chooilley red, myr shoh nagh vel ny boandyryn faagail derrey lurg mean-oie ny keayrtyn.
Ta Mnr McHugh gra dy vod sleih fakin ny scoltyn çheet dy ve ayn, as dy vel ny boandyryn sheeley folley feer vie, nagh vel eh son sleih mee-hoiggal eh, dy vel ad yindyssagh, agh dy jean red ennagh scoltey, as dy vel eshyn goaill imnea son ny surransee, wheesh as ta sleih elley, agh dy vel eh goaill imnea son ny boandyryn neesht.
---oooOooo---
Ta Scruteyder Theayagh Tinvaal, Stephen Warren, gra dy vel eh er jeet lesh ayns spaarail argid ny smoo na'n towse dy argid vees goll er baarail er yn oik echey 'sy vlein argidoil 2025-26.
Ta tuarystal bleinoil Mnr Warren da Tinvaal soilshaghey magh dy row ec y chooid sloo £504,000 er ny spaarail trooid jannoo sloo cramp yn oardagh son scrutaghey as aa-hickyraghey son lughtyn-reill ynnydoil 'syn Ellan. Ec y traa cheddin va'n towse dy argid ceaut er stiurey yn oik echey 'sy vlein er ve £381,000.
Ta'n tuarystal çheet er claare ard-vianagh son scrutaghtyn bentyn da feeuid son yn argid ayns ny vees goll er jannoo ec y Reiltys, goaill stiagh Kiarail Vannin, reirey taillaghyn as reirey carbid.
Ta Mnr Warren er chlou tuarystal neesht er Cur Freggyrt da Tayrn Geill veih Çheusthie bentyn da rheynnyn y Reiltys, Buird Slattyssagh as oikyn y reiltys. Va briwnys jeant echey, choud's va reaghyssyn gobbraghey son y chooid smoo 'syn aght plannit, dy row caaghyn ayn dy hareaghey fondid ayns ardyn scanshoil, as v'ad shoh goaill stiagh lhoob dy gheddyn barelyn back veih'n Linney Onid – shen dy ghra, linney çhellvane er-lheh, liorish foddee olteynyn ny fwirranyn tayrn geill da reddyn ta jeeaghyn dy ve neu-chiart – liorish traenal jeant ny share, as liorish docamadys jeant ny share as saaseyn jeant ny share dy phohlldal olteynyn y wirran ta gobbraghey er tayrn geill veih'n çheusthie.
---oooOooo---
Ta ny Croghaneyn Crooin er choardail rish ymmyrkey co-oardrailit ayns cur-rish fer jeh ny loghtyn argidoil vees bishaghey dy tappee. Ta kialgeyrys Eeckys Preays as Kied Da taghyrt tra ta custymeyryn mollit ny stiurit dy chur kied da kimmee argidoil.
Ta fogrey cooidjagh er jeet veih Ellan Vannin, Jersey as Guernsey mychione coardail er goll yn un raad ayns aghtyn dy chur lhiettrimmys er, dy ynsaghey sleih my-e-chione, dy chur er bun saase coadee, dy aa-eeck, as dy reaghey cooishyn bentyn da slane-veerioose, currym y chustymeyr as sleih ayns gaue jeh shoh.
Nee ny Croghaneyn Crooin jeeraghey ec y hoshiaght er custymeyryn jeh bancal myn-chreck as eeckyssyn ayns sterling trooid edyr Eeckyssyn S'tappee ny'n choarys son Eeckyssyn Automatagh trooid Thie Ym-reaghee. Ta'n ymmyrkey soilshaghey magh currym cooidjagh ec reilleyderyn argidoil ny three Ellanyn dy lhiassaghey creatlagh co-reiragh, jeantagh bentyn da Eeckys Preays as Kied Da vees yrjaghey saaseyn dy choadey custymeyryn, vees shareaghey aghtyn dy chur lhiettrimmys er kialgeyrys, as vees livrey eiyrtyssyn co-hassooagh trooid ny Croghaneyn Crooin.
---oooOooo---
Ta Eaghtyrane Sheshaght Cheirdey Ashoonagh Vannin ny Heirinee, Murray Cringle, gra dy vel, son y nah heeloghe dy eirinee goll stiagh ayn, dy vel ny costyssyn cho ard, dy vel eh red feer doillee er-nyn-son dy chosney stiagh ayn. T'eh gra nagh vel shin fakin monney ayns Ellan Vannin ta çheet neose trooid veih veg dy ghoaill ayns laue eh, as adsyn ta jannoo shen, t'eh gra dy vel eh cummal seose ny laueyn echey lesh yindys er y jeeanid oc as ny t'ad arryltagh dy chur ad hene da dy chur er shen taghyrt.
