Meeryn ass Traa dy Liooar, Jelune 27oo Mee Averil 2026
Ta Sheshaght Lhee Ellan Vannin cur eam ass y noa son refrane theayagh er y clattys treealit son geddyn baase lesh cooney. Ren yn Sheshaght oltaghey y naight nagh row Airaght Cairys y Reeriaght Unnaneysit arryltagh dy choyrlaghey cur y billey son Kied Reeoil, er yn oyr foddee nagh beagh eh freggyrtagh da'n Choardailys Oarpagh er Cairyssyn Pobble.
She billey oltey preevaadjagh eh va currit roish liorish yn Er-lhee Alex Allinson as coardit ec Tinvaal nurree. Lesh y naight nagh vel yn Airaght Cairys soiaghey jeh'n villey 'sy chummey echey ec y traa t'ayn, ta'n Fer-lhee Allinson gra dy vel obbyr ro raad hannah dy chur stiagh ayn kuse dy ronnaghyn vees soilshaghey magh reillyn dy baghtal 'sy vun-clattys, shaghey cur ad stiagh ayns fo-clattys.
She'n Fer-lhee Martin Rankin ta Eaghtyrane Sheshaght Lhee Ellan Vannin. T'eh gra, choud's ta cooishyn bunraghtoil nyn lhie çheumooie jeh currym y Heshaght Lhee, nagh vod ad lhiggey harrish niart yn ennaght vees goll er raa liorish ny surransee. T'eh gra dy vel ymmodee sleih credjal dy lhisagh reaghyssyn mooarey vees jannoo er yn Ellan ve jeant ayns shoh, as dy beagh refrane er ny chummal liorish y nah reihys mooar cadjin jannoo shickyr dy row dy chooilley chommeeys possible, as cur caa da'n cho-voodeeys ayns rieughid dy loayrt er y chooish shoh.
Ta'n Fer-lhee Rankin gra dy vel eh strepey lesh bun-eie erbee jeh rour dy gheynlaght. T'eh gra dy vel y chooish shoh feer scanshoil as dy vel ee bunnidagh dy feer, as dy fondagh dy vel shoh goll er reaghey liorish possan beg dy pholitickeyryn nagh row reiht lesh manifesto gra, dy beagh sleih ceau teiy son possan X, dy jinnagh ad cur er bun y slattys shoh, dy row ad reiht son ny ablidyn lhean oc myr politickeyryn, as dy vel ad goaill orroosyn hene dy yannoo y slattys shoh vees feer arganeagh dy jarroo.
Ta'n Fer-lhee Rankin gra dy row y beggan dy chaa va currit da'n theay dy ghoaill ayrn 'sy chooish soilshaghey magh ayns rieughid nagh rowl y tromlagh dy leih – tromlagh beg dy leih – ayns foayr jeh'n clattys, myr shoh dy vel eh jeeaghyn dy ve seiy er oai agenda vees ennoil lesh possan beg dy leih, agh er-lesh dy vel eh oyr son imnea mooar son y vuilley oddys y ve echey er ymmodee sleih elley.
Ta'n Fer-lhee Rankin gra, ny vees feme er sleih toiggal, shen dy jean eddyr y kerroo ayrn as yn trass ayrn dy leih ceau meeaghyn ny bleeantyn fo chiarail rish traa sodjey, dy mennick er costys mooar persoonagh, agh noi shen nagh jean agh mynlagh feer veg arragh çheet gys monnaghyn orroo nagh vod kiarail noa-emshiragh veelaghey freayll rick. T'eh gra dy vel y mee-chormid shen madyral, er yn oyr, tra ta peiagh ennagh feddyn magh dy jean bleeantyn ayns thie kiarail scryssey magh yn chooid smoo jeh shen t'ad treishteil d'aagail da ny paitçhyn oc, dy vel shen croo preays niartal, as dy mennick nagh vel imraait, as dy beign Billey erbee Geddyn Baase lesh Cooney cur-rish shen eddin ry eddin, myr shoh dy vel feme ain er saaseyn coadee foddey ny stroshey. T'eh gra dy vel shin feme oaseirys neu-chrogheydagh as dy vel feme ain er sessyn breeoil er ablid.
Ta'n Fer-lhee Rankin gra dy vel ymmodee sleih credjal dy lhisagh reaghyssyn jeh'n wooadys shoh y ve jeant liorish teiyderyn Vannin, dy cummyssagh trooid refrane ec y nah reihys mooar cadjin, as nagh lhisagh shoh ve ny reaghys, veih ta ny politickeyryn freayll mooie y theay.
Ta'n Fer-lhee Rankin gra dy vel yn ennaghtyn erskyn ooilley veih fir-lhee 'syn Ellan dy vel y billey neu-ymmyrçhagh, as myr shoh dy vel jannoo siyr dy chur trooid caghlaaghyn ec y cheim shoh, dy chur trooid shoh 'sy Tinvaal shoh vees soie nish, jeeaghyn dasyn dy ve neu-chreeney as son shickyrys dy beagh eh cairagh dy ghra dy vel eh noi coyrle ny fir-lhee dy vel shin cur trooid y slattys shoh er chor erbee.
Ta Graham McAll ny er-lhee t'er jeet dy ve ny haaue, as hug eh er bun Currym ry hoi Kiarail, as t'eh çheet er myr possan neu-formoil dy ir phrofeshoonagh ayns kiarail lhee ta ooilley noi geddyn baase lesh cooney. T'eh gra, er-lesh dy vel yn oyr bunnidagh er-nyn-son ve noi y Villey, co-eignaghey jeusyn ayns gaue, myr shoh dy vel ad boirit dy vod co-eignaghey ve cho follit as cho cheyl-chooishagh, as foddee eh ve eer co-eignaghey liorish y pheiagh shen hene, agh ayns rieughid cooney lesh sleih trooid ny eieyn oc jeh cur kione er y vea oc, dy nee foddey ny smoo scanshoil dy choadey ad vouesyn shen, na dy chooney lhieu goll er oai lesh. T'eh gra foddee dy vod oo cur lhiettrimmys er surranse son earroo beg dy leih faggys da eer-jerrey y vea oc, son earroo beg dy leih nagh vel kiarail veelaghey gobbraghey, as ny yeih dy jean sleih elley surranse. T'eh loayrt mychione yn oyr son bea çheet dy ve ny s'girrey, agh nagh vod mayd cur faaishnys lhee mie barrantagh son shey meeaghyn, blein, as dy vel ad goll aggair ooilley yn traa, myr shoh dy vel ymmodee, ymmodee imneaghyn.
Ta'n Fer-lhee McAll gra dy nee mie son shickyrys ta veg erbee vees jannoo y billey smoo sauçhey, agh dy bunnidagh nagh vel ad smooinaghtyn dy bee eh jeant lane sauçhey, as er-lhieu dy jean eh dy bunnidagh caghlaa y cochianglys eddyr fir-lhee as obbreeyn kiarail y theay as ny surransee oc nee goaill ersooyl y treisht, nee caghlaa slane dooghys y hirveish claynt. T'eh gra, myr shoh, dy beagh eh feer vie my vees caa dy gheddyn rey rish co-eignaghey, dy beagh eh yindyssagh, agh vod shin jannoo eh? T'eh gra er-lhieu nagh vod.
Ta'n Fer-lhee McAll gra dy vel shoh ny gheynlaght, as dy vel ad ooilley cur arrym da reill y leigh, as my vees red ennagh çheet dy ve'n leigh, eisht son shickyrys dy lhisagh shin cur arrym da, agh dy jarroo derrey yn shallid shen ayn ta red ennagh çheet dy ve'n leigh, dy vel eh kiart dy chaggey dy chroi noi echey. T'eh gra dy vel eh gennaghtyn keeayll dy feer, tra v'eh ny er-lhee cadjin, dy beagh surransagh echey va gennaghtyn myr cur kione er e vea, as dy feer ny t'ad feme ec ny traaghyn shen, shen coadey, as dy vel shin 'sy stayd shoh as dy vel eh gennaghtyn beggan, tar royd, Ellan Vannin, nagh jean smooinaghtyn er cur kione er dty vea, as dy vel y Reeriaght Unnaneysit dy bunnidagh - nee Croghane Crooin shinyn, as dy vel y Crooin dy hamlagh dy liooar, cur eab er coadey shin voinyn hene, as dy nee stayd quaagh dy ve ayn.
Agh va troddan ec shiartanse dy leih elley ayns foayr jeh'n villey, as ny mast'oc ta Sue Biggerstaff. Ren yn dooinney sheshey eck, Simon, geddyn baase 'sy vlein 2022. T'ee gra dy vel eh er yn oyr dy dooar y dooinney sheshey eck baase jeh gorley neurone gleashaght, agh dy row eh dy feer mychione yn jerrey jeh, son shen as ooilley. T'ee gra dy row keint feer vaggyrtagh dy ghorley neurone gleashaght echey, as dy row eh jeant neu-lheiltagh sheese veih'n wannal çheusthie jeh daa vee, as fy yerrey haink ersyn red ennagh v'ad smooinaghtyn dy ve ny screb lhiabbagh as nagh daink shoh agh dy ve ny smessey as ny smessey as ny smessey, as dy row wheesh pian ec Simon, as ny va inshit jee fy yerrey, shen dy row y corp echey louaghey choud's v'eh foast bio, myr shoh ny yeih dy row greie ayns dagh roih as dagh cass va livrey meeineyder pian, chammah's manglym dy ghruggaghyn goll stiagh ec fyseid 'sy volg echey, nagh vod ad cur sthap er y phian.
Ta Bnr Biggerstaff gra dy row eh ersyn ve ny hoie seose, er nonney dy jinnagh eh er ve toghtit, nagh dod eh tayrn ennal, as fy yerrey dy ren eh briaght jeh'n er-lhee row kied da cur sthap er y vee echey, agh dy vel eh goaill mee son peiagh dy gheddyn baase veih accyrys, agh dy vel eh lane leighoil, foddee peiagh shen y yannoo. T'ee gra cre'n aght vees shen kiart, cha bee fys eck er shen arragh. T'ee gra, atreih, dy dooar eh baase daa hiaghtin ny s'anmee, agh dy row yn daa hiaghtin s'jerree shen, nagh lhisagh er er ve ersyn surranse lioroo, nagh lhisagh eh er ve er peiagh erbee surranse liorish, tra v'eh freayll rish gra, "Cur er scuirr veih. Cur er scuirr veih." Lhisagh shin er ve abyl dy chur er scuirr veih, as nagh dod ad, as y nhee dy row eh er reih dy gheddyn baase veih accyrys soilshaghey magh cre cho olk as v'eh.
Bentyn da'n naight mychione Airaght Cairys y Reeriaght Unnaneysit gra nagh jean eh coyrlaghey Kied Reeoil ec y traa t'ayn, ta Bnr Biggerstaff gra dy tra cheayll ee hoshiaght, dy ren ee goaill toshiaght er shilley jeïr, as t'ee gennaghtyn myr ta dagh cumrail meanal dy jean tooilley sleih surranse, as dy bee tooilley lughtyn-thie, gollrish shen ecksh, eignit dy jeeaghyn orroosyn t'ad graihagh er surranse, vees agglagh.
Ta Bnr Biggerstaff gra, neayr's geddyn y naight, dy vel eh er ve inshit jee nagh vel shoh yn jerrey jeh, as dy treishteilagh dy vod y reiltys ain obbraghey rish yn ellan hoal as cur trooid shoh, as nagh vel ee dy feer toiggal yn oyr ta'n reiltys ain votal ayns foayr jeh shoh, dy nee aigney y phobble v'ayn, dy jagh eh trooid, as dy vel eh orrin ny lhie er Kied Reeoil noal, as dy vel fys eck dy vel eh er yn oyr dy nee Croghane Crooin shin, agh dy vel eh jeeaghyn cho neu-chiart.
Ga dy vel Airaght Cairys y Reeiraght Unnaneysit gra nagh vel eh jiooldey cur y Billey son Kied Reeoil, agh dy vel eh smooinaghtyn nagh vel eh cooie 'sy chummey echey ec y traa t'ayn, cha nel monney traa dy choardail rish caghlaaghyn roish jerrey y lught-reill shoh. Ta Bnr Biggerstaff gra dy vel imnea eck mychione shen, as mychione y jannoo filibuster gyn scuirr ayns Quaiyl ny Çhiarnyn cur cumrail er y villey Sostnagh, as er-lhee dy vel y chiarail chadjin dy chumrail eh derrey vees eh ooilley çheet dy ve gyn traa dy liooar, as dy by hreih eh, my vees eh, dy bee feme er y clane oardagh goaill toshiaght reesht. T'ee gra nagh vod ee agh treishteil dy jean y reiltys t'ain nish as reiltys noa erbee obbraghey lesh erreeish as caggey dy gheddyn trooid y Billey shoh.
Ayns Soie Tinvaal Mee Averil, hug Oltey yn Chiare as Feed son Rhumsaa, yn Fer-lhee Alex Allinson, hug roish shoh myr Billey Oltey Preevaadjagh, cur fys gys y date gys olteynyn ayns fogrey persoonagh. T'eh gra dy vel eh booisal da'n Ard Shirveishagh, da'n Shirveishagh son Slaynt as Kiarail y Theay as da fir-oik reiltys Ellan Vannin son y chooney oc vees foast goll er ayns loayrt rish Airaght Cairys y Reeriaght Unnaneysit bentyn da Billey yn Ellan er Geddyn Baase lesh Cooney 2023, as dy vel cochianglys çhionn, arrymagh da ny neesht jeh nyn ashoonyn. T'eh gra dy row y meer shoh dy clattys cowreydagh coardit ec Tinvaal blein er dy henney, as dy vel yn Ellan er ve fuirraghtyn er Kied Reeoil dy ghoaill toshiaght er yn obbyr dy chur bree da.
Ta'n Fer-lhee Allinson gra, trooid magh y resooney magh liauyr 'syn ard whaiyl dy row coadey pooar y phersoon hene, adsyn t'ayns gaue, as adsyn foddee smaghtit ec sorçh erbee dy cho-eignaghey jannoo seose tosheeaghtyn ard scansh da ard-whaileyderyn ren leeideil gys coardail er straih dy chaghlaaghyn scanshoil dy niartaghey y billey. T'eh gra dy vel eh toiggal dy row ymmodee screeunyn huggey as veih ayns yn 12 vee shoh chaie rish yn Airaght Cairys as aa-hickyryssyn scruit bentyn da'n fo-clattys femoil as reillyn as feme orroo rere y Villey.
Ta'n Fer-lhee Allinson gra dy vel cooishyn imraait bentyn da saaseyn coadee jeant ny share noi co-eignaghey cummyssagh; arrey neu-chrogheydagh jeh'n oardagh jeh geddyn baase lesh cooney; as dooghys slattyssagh ny codeyn dychliaghtey treealit. T'eh gra, choud's ta ny cooishyn shoh currit rish dy baghtal 'sy Villey, dy nee barel reiltys y Reeriaght Unnaneysit eh dy lhisagh ad ve scruit magh dy cleeir ayns bun-clattys dy yannoo shickyr dy vel shoh lane viallagh da dy chooilley ayrn jeh'n Choardail Oarpagh er Cairyssyn Pobble, as nagh vel eh ny lhie foshlit gys doolane leighoil cummyssagh ve currit fo.
Ta'n Fer-lhee Allinson gra choud's dy by vaghtal eh dy vel eh mollit dy vel y Çhiarn Shansyleyr er reaghey gyn coyrlaghey y Billey son Kied Reeoil ec y traa shoh, dy vel eh booisal son yn obbyr as toshiaght currit er hannah liorish Shamyryn y Turneyr Theayagh dy ghraghtey lhiassaghyn nee cur-rish ny cooishyn çhagnoil shoh.
Ta'n Fer-lhee Allinson gra dy row y Billey Geddyn Baase lesh Cooney coardit ec yn ard-whaiyl seyr ain, lurg ny sodjey na feed blein dy yannoo troddan liorish ymmodee olteynyn y cho-voodeeys ain. T'eh gra dy vel eh jannoo kiarail son erreeish, reih as ooaslid er-nyn-son as çhingys baasoil oc as rhymboo ta baase nagh vod ve shaghnit. T'eh gra dy vel eh fosyn obbraghey rish dy chooilley Oltey Tinvaal ayns ny shiaghteeyn shoh çheet dy chur roish straih dy lhiassaghyn da'n Villey nee niartaghey as shareaghey ny saaseyn coadee t'ayn nish, as jannoo shickyr dy vel y slattys ta shin er choardail rish freggyrtagh 'syn aght share da femeyn yn Ellan ain choud's t'eh freayll sauçhey reih rieugh as pooar oc hene son y phobble ain.
Ta'n Ard Shirveishagh, Alfred Cannan, gra dy by vie leshyn jannoo baghtal eh, veih çheu y reiltys, nagh vel doilleeid bunraghtoil ayn er chor erbee lesh ny vees goll er ec y traa t'ayn, as dy vel ymmodee sambil roish nish jeh imneaghyn ve ayn bentyn da slattys coardit ec Tinvaal, as dy row rolley jeh ny imneaghyn shen currit, t'eh credjal, 'syn ogrey va currit magh da ny meanyn er y gherrid, as rolley dy villaghyn bentyn daue va imneaghyn currit roish.
Ta Mnr Cannan gra dy vel shoh nish dy bollagh cooish son yn ard whaiyl, agh dy baghtal çheusthie jeh shen dy vel paart dy choloayrtys as feme er shen ve jeant, myr T'eh sheiltyn, eddyr y fer hug roish y billey as Shamyryn y Turneyr Theayagh as dy jean ad çheet quail.
Ec y traa cheddin haink cooidjagh earroo dy noi-haishbynyderyn çheumooie jeh Tinvaal dy hassoo noi y Villey Geddyn Baase lesh Cooney. Va mysh eddyr 20 as 30 dy leih nyn shassoo er Cronk y Reayrt, as ny mast'oc va George Hargreaves. Ta Mnr Hargreaves gra dy nee scammylt shoh da'n Chiare as Feed as da Tinvaal. T'eh gra dy row eh inshit da ny olteynyn reesht as reesht as reesht as reesht nagh row shoh sauçhey, agh dy vel y politickaght lesh cleayshyn boghtey er n'gheddyn y mainstyraght, as dy vel eh credjal, ny ta shin dy akin nish, choud as ta shiartanse dy leih doobley ny eabyn oc er shoh, Billey as lhisagh eh ve currit 'sy choyr hrustyr nish, lesh cooishyn elley smoo scanshoil choud's ta'n ard-whaiyl shoh çheet gy jerrey – lhisagh eh ve currit 'sy choyr hrustyr, lhig dooin goll roin – agh dy jean y politickeyr as cleayshyn boghtey echey gra nagh jean, gow er lesh, nagh vel ad geaishtagh.
Ta Mnr Hargreaves gra nagh row anney reihyssagh son shoh, nagh ren agh mysh daa pheiagh imraa eh 'sy vanifesto oc, dy row eh currit-lesh liorish politickeyr as ta agenda echey hene er shoh, as dy vel eh gollrish y Phoibeyr Breck er leeideil sleih er-shaghryn. T'eh gra dy row co-choyrle theayagh ayn as dy row ny smoo na 50% noi echey, as dy vel shin ayns deynlaght, as tra ta shen taghyrt dy vel sleih geaishtagh, agh nagh ren ad, as dy vel eshyn cur doolane fo dy chooilley Oltey yn Chiare as Feed t'er phohlldal shoh, vel shoh y cronk politickagh t'eh shirrey geddyn baase er, er yn oyr dy vel reihys ry heet.
Ta Mnr Hargreaves gra dy vel sleih ayn gollrish hene, dy ren y ven echey ta marroo nish geddyn baase ayns ny roihaghyn echey, jeh'n changhyr, dy vel fys echey er cre gollrish dy akin peiagh t'eh graihagh er geddyn baase, as dy vod geddyn baase lesh ooaslid ayns aght dooghyssagh, as dy vel palçhey dy chiarail ec jerrey y vea vees goll er, as dy nee drogh leigh vees jeant tra ta sleih jeeaghyn er cooishyn jeh'n sorçh smessey.
---oooOooo---
Ta'n Shirveishagh son Slaynt as Kiarail y Theay, Claire Christian, gra dy vel eh currit dy bollagh da aa-osley Thie Lheihys Çheerey Rhumsaa as yn Ard dy slane. Ec y traa t'ayn ta obbyr lane femoil goll er jannoo dy chummal seose y seyraad lhee lurg da doilleeidyn mooarey ve feddynit choud's va eabyn goll er jannoo dy gheddyn rey rish paittyn ayns Ward Martin. Er coontey shen, va feme er cur shiartanse dy hirveishyn dy ve jeant ayns Thie Lheihys Noble.
Ta Bnr Christian gra dy vel ad treishteil dy bee fogrey jeant oc, dy bee fogrey jeant ec Kiarail Vannin, ayns yn chubbyl dy laa shoh çheet, dy chur fys gys yn date da surransee as da ymmydeyryn shirveish, agh dy vel ad jeeaghyn er yn Unnid son Gortyn Beggey as yn radioaylleeaght ve er-ash heose ayns Rhumsaa veih lieh-raad trooid Mee Voaldyn.
---oooOooo---
Ta Bnr Christian er chur coontey giare jeh plannyn dy chur er bun shirveish yinnagh lhiggey lesh cur enn lhee er, as cummal seose ny share, sleih as neuro-chaghlaays oc. Ec y traa t'ayn cha nel aght sessal bentyn da Doghan Sheer-lheiltys veih Baarney Gheill ny autism ayns fir aasit, as nagh row enn currit orroo shoh 'sy lambaanid oc.
Mean Souree 2025, ren olteynyn Tinvaal coardail rish reaghys ren shirrey er yn Rheynn Slaynt as Kiarail y Theay as er Kiarail Vannin dy phlanney son cur er bun saasyn pohlldal as cassan dy chur enn lhee er Doghan Sheer-lheiltys veih Baarney Gheill as autism son sleih jeh dy chooilley eash. Va'n treealtys currit roish ec Oltey yn Chiare as Feed son Doolish Hiar, Joney Faragher.
Ayns cur y tuarystal eck roish Tinvaal, ren Bnr Christian cur coontey giare jeh'n phlan son claare chaghlaaee harrish kuse dy vleeantyn, er conaant dy vel £2.8 millioon currit da shen dagh blein. Veagh yn chied cheim, 'syn aght ren olteynyn coardail rish, dy chroo ynnyd dy chur enn lhee er ny reddyn shoh ayns fir aasit liorish yn 1 Mee Averil 2027, as yn dean dy beagh cassan jeantagh dy slane son dy chooilley eash liorish 2029.
Ta Bnr Christian gra, foddee dy vel claare hraa gys 2029 jeeaghyn dy ve foddey ersooyl, agh dy vel ee soilshaghey magh y rieughid t'ayn lesh sleih dy obbraghey er shoh, yn argid dy vaih ayn as ny saaseyn femoil dy aa-chummey y choarys dy chroo cassan vees ry chummal seose as fondagh, as dy vel ee soilshaghey magh ny caghlaaghyn s'lhea dy ve jeant ec y cho-voodeeys ayns toiggal ny smoo, as soiaghey jeh ny staydyn shoh as goaill stiagh ad 'sy theihll laaoil. T'ee gra nagh vel shoh bentyn da shirveishyn ynrican, agh bentyn da croo cultoor ayn ta enn currit er sleih as neuro-chaghlaays oc, ayn t'ad goll er pohlldal as ayn t'ad coontit feeu ayns y vea laaoil oc.
Bentyn da'n argid femoil dy chooilleeney y treealtys, ta Bnr Christian gra dy vel ee toiggal dy bee geill tayrnit da'n £2.8 millioon, agh dy vel ee jannoo baghtal eh nagh vod y cassan shoh ve currit er bun trooid veg agh shirrey er fwirranyn 'sy strane toshee as rour preays orroo hannah dy yannoo ny smoo. T'ee gra dy vel y tuarystal soilshaghey magh dy bee feme ayns jannoo y caghlaa shoh er couyr currit er-lheh lesh leeideilys clinicoil mooar dy liooar, lesh ymmodee jeantee gobbraghey ayns aght co-oardrailit, as lesh y trass cherroo as y theay çheet dy ghoaill ayrn 'sy chooish dy feer. T'ee gra, my vees shin geearree cassan dy ve gobbraghey liorish 2029, dy vel feme er baih argid ayns cummal seose y shalee, ayns yn oalaght clinicoil as ayns aa-chummey y coarys, as ooilley jeh shoh femoil ayns cur er bun y cassan.
Ta Bnr Faragher cur moylley as soylley da'n Rheynn son ny t'ee çheet er myr sessal oney vees jeant lesh sooillyn foshlit mychione y stayd ta shin ayn nish, agh t'ee cremmey y chlaare hraa. T'ee gra son shiartanse dy leih ta fuirraghtyn er enn lhee ve jeant ec y traa t'ayn, nagh vel 2029 ny phlan agh ny chumrail. Hug ee lhiassaghey roish Tinvaal, shirrey son treealtyssyn lesh myn-phoyntyn ayndaue as ny costyssyn jeu, as vees goaill stiagh claareeyn traa as eiytyssyn jerkit, oddys ve currit roish Tinvaal son coardail.
Ta Bnr Faragher gra nagh row y chied treealtys eck cur eam son y vun-eie jeh cur er bun cassan, agh son ny femeyn argidoil dy vel currit roish Tinvaal, dy vod olteynyn sessal dy kiart as coardail rish ny vees femoil dy livrey eh, agh nish dy row y treealtys shoh shirrey orroo dy choardail rish plan gyn y vaghtalys shen, gyn fogrey cleeir jeh ny couyryn femoil as yn aght harragh ad stiagh ayns keimyn, ny'n aght veagh ad ry gheddyn.
Haink eh lesh lhiassaghey Bnr Faragher.
---oooOooo---
Ta Oltey yn Chiare as Feed son Rhumaa, yn Fer-lhee Alex Allinson, credjal , liorish jannoo leighoil eh dy chionnaghey as dy yannoo ymmyd jeh kennip son soccar, dy jinnagh shen ny sloo y jeeill vees jeant liorish y druggey. Nee eh shirrey er Tinvaal Mee Voaldeyn dy chur er bun bing dy heyranee dy yeeaghyn er linnaghyn traa as polaseeyn son çhymmyltaght fo reill 'sy traa ry heet.
Shoh lurg tuarystal va clouit ec yn Rheynn Cooishyn Sthie Jerrey Fouyir 2024, va jeeaghyn er aghtyn dy chur-rish ny jeeillyn jeant ec druggaghyn. Hooar y tuarystal magh dy vod çhymmyltaght fo reill, cosoyley rish shen bentyn da creck jough meshtallagh as troaryn thombagey, jannoo ny sloo yn assee liorish jannoo shickyr dy vel ny troaryn sauçhey as liorish goaill y margey ass laueyn kimmee.
As ish loayrt lurg da'n tuarystal ve clouit, dooyrt yn Shirveishagh son Cooishyn Sthie, Jane Poole-Wilson, dy row barelyn er chaghlaa bentyn da jannoo ymmyd jeh kennip. T'ee gra dy vel sleih cur enn er dy vel barelyn sleih caghlaa, as nagh vel eh dy bollagh rere sheelogheyn, agh dy vel yn chooid smoo dy leih as paitçhyn aegey oc, as nee sleih loayrt mychione ny oeghyn oc neesht, cur enn er dy vel tooilley cadjinaght ayn, as tooilley soiaghey jeh, t'ee sheiltyn, mastey yn sheeloghe saa ain.
Ta Bnr Poole-Wilson gra dy row y red elley v'ad cur enn er 'sy tuarystal, dy ren ad goaill-roo dy vel y chooish shen son sur-smooinaghtyn er 'sy traa ry heet mychione ny vees y traa ry heet 'sy traa sodjey jeeaghyn dy ve, bentyn da'n aght foddee sleih ve coadit, as cur enn er dy by chosoylagh eh dy vel eh orrin goaill-roin dy vel ymmyd vees freayll rish goll jeh druggaghyn, myr shoh c'red ta'n raad cooie er oai, as y feanish t'ayn mychione yn aght ta shin reilley druggaghyn leighoil, as yn aght fod mayd cooney bentyn da ny jeeillyn jeant ec druggaghyn edyr leighoil as neu-leighoil.
Ta'n Fer-lhee Allinson gra, tra ta sleih jeeaghyn er ny eiyrtyssyn jeh ymmyd jeh druggaghyn 'syn Ellan as ny jeeillyn oddys ad shoh cur-lhieu, dy nee mooar eh, dy vel pobble mooar dy liooar 'sy phryssoon son ymmyd jeh druggaghyn neu-leighoil, dy vel fys ain dy vel eh ny ghoilleeid 'syn Ellan ain, as er-lesh dy vel fys ain neesht nagh vel y caggey er druggaghyn, myr t'eh enmmysit, gobbraghey, agh dy vel sleih aegey ain foast ta arryltagh dy ghoaill druggaghyn.
Ta'n Fer-lhee Allinson gra nagh vel shen doilleeid ynrican er yn Ellan, as my vees sleih shooyl mygeayrt ny straiddyn jeh ard valley mooar erbee 'sy Reeriaght Unnaneysit, dy vel y soar jeh kennip lhieenagh, shen yn rieughid, myr shoh cre'n aght fod mayd jannoo shickyr nagh vel sleih ta jannoo ymmyd jeh kennip ayns Ellan Vannin geddyn eh veih kimmee, dy vel ad geddyn red ennagh vees sauçhey, fo ny harrish, dy yannoo ymmyd jeh, dy vel fys oc ny t'ad dy ghoaill, dy vod mayd jannoo ny sloo ny jeeillyn jeh druggaghyn.
Ta'n Fer-lhee Allinson smooinaghtyn dy vel palçhey dy leih ayns foayr jeh shen, dy vel ymmyrkey pragmatagh ayn, as dy vel feanish mychione shen neesht. T'eh gra, car y touree, dy jean Slaynt y Theay obbyr mooar dy liooar, nagh vel ad agh kiart er cur kione er co-choyrle theayagh er ymmyd jeh kennip lhee, t'er ve currit er y hoshiaght 'syn Ellan ain, as dy vel enn echey dy persoonagh er sleih ta geddyn vondeish mooar ass.
Ta'n Fer-lhee Allinson gra, jeeaghyn neesht er lheh er sleih aegey, as yn aght t'ad tayrnit stiagh ayns jannooyn kimmeeagh trooid ymmyd jeh druggaghyn, as cur eab er cur lhiettalys er shen neesht, myr shoh dy beagh anaasagh eh dy akin ny vees freggyrt y theay. T'eh gra dy vel shoh coloayrtys t'er ve ain ymmodee keayrtyn, as dy vel shin er nakin ymmodee lughtyn-reill ooilley mygeayrt y theihll, as er-lheh 'syn Oarpey, caghlaa yn leigh oc er druggaghyn as jannoo leighoil ymmyd jeh kennip, gyn y speyr tuittym sheese.
Ta'n Fer-lhee Allinson gra dy by vie leshyn fakin vod shin cummal yn un resooney magh ayns shoh, agh dy vel feme ain er cochiangley y theay, as shen yn oyr dy vod cur er bun bing dy heyraanee jannoo seose un aght dy yannoo shen as dy chooilleeney ny ard-vianyn jeh'n tuarystal 2024 veih'n reiltys.
Ta'n Fer-lhee Allinson gra dy vod kennip gyn reill ve jeeillagh as dy cummyssagh gaueagh. T'eh gra dy vel sleih, paart jeh'n sleih aegey ain, goaill druggaghyn as nagh vel fys oc er ny t'ad dy ghoaill, nagh vel eie erbee oc er ny ta ny ayrnyn t'ayn, dy vel ad kionnaghey eh veih kimmee. T'eh gra son kennip er-lheh dy voddagh eh y ve jeh keint feer voght lesh ayndagh feer ard jeh THC, shen dy ghra tetrahydrocannabinol, ta'n stoo vees cur sleih er meshtey, foddee cur orroo doilleeidyn lesh slaynt, as dy vod eh cur orroo neesht doilleeidyn argidoil, cochianglys rish kimmeeys, as fy yerrey ve goit as goll er shual, myr shoh dy vel jeeillyn ayn son shickyrys.
Ta'n Fer-lhee Allinson gra, liorish veg agh goaill sleih son kennip ve oc, ny son jannoo ymmyd jeh kennip, ny cuirr kennip er-nyn-son hene dy ghoaill, nagh vel shen cooney ayns rieughid, as nagh vel y doilleeid shoh goll ersooyl. T'eh smooinaghtyn, myr shoh, dy vel jeeaghyn er rere ymmyrkey dy yannoo sloo y jeeill, as er-lheh veih'n çheu lhee, as jeeaghyn er ny rateyn dy reddyn gollrish psychosis ayns sleih as yn aght dy yannoo ny sloo shen, feer scanshoil, as liorish ve foshlit mychione y pholasee er druggaghyn, er-lesh dy vod mayd cooilleeney foddey ny smoo na jus jannoo loght kimmeeagh jeh as cur sleih fo ghlass.
---oooOooo---
Ta'n Shirveishagh son Gastid Dellal, Tim Johnston, gra dy vel eh treishteilagh, agh nagh vel eh jeant booiagh, lurg traa as ta doolane er ve fo kerroo y turryssid. T'eh gra dy vel bishaghey jeh 5% er jeet ayns yn earroo dy cheayrtee neayr's yn traa roish Covid. Ta data va clouit nurree soilshaghey magh dy row kuse dy ardyn 'sy cherroo aaght as va keimyn jeh sleih jannoo ymmyd jeu ny sinshley na 60% 'sy tourey 2024.
Ta Mnr Johnston gra dy nee traa doolaneagh t'er ve ayn, as dy vel yn Rheynn cur enn er shen, agh dy vel ad, er-lesh, er nakin bishaghey ayns coontey rieugh jeh mysh 27% ayns ny va er ny baarail, vees bishaghey jeh jeihyn dy villioonyn dy phuint, vees feer jarrooagh dy akin. T'eh gra, myr shoh, dy vel shin goll er oai, dy vel shin fakin eh taghyrt dy vel argid goll er baih 'syn Ellan ayns thieyn aaght as ayns lhiabbeeyn, argid baiht ayns yn lheid jeh glampal ayns ardyn elley.
---oooOooo---
Ta co-choyrle theayagh goll er cummal mychione cur er troailtee Colught Paggad Bree Ellan Vannin dy chur-lhieu fys vees cur enn orroo dy hoikoil. Ec y traa t'ayn cha nel feme er troailtee er y vaatey ny'n saagh tappee taishbyney docamad oikoil myr prowalys enney, agh dy jinnagh shen niartaghey shickyrys ayns aght vees freggyrtagh da jerkalyssyn as stundayrtyn 'sy Reeriaght Unnaneysit as ny s'lhea, choud's ve freggyraght da cairyssyn pobble as curmyn dy choadey fysseree.
Cha jinnagh y caghlaa treealit cur er bun gurneilyn arraghey stiagh çheusthie jeh'n Ard Cadjin son Troailt, agh ta'n Rheynn Cooishyn Sthie er draghtey treealtyssyn son cur er bun feme er troailtee y Cholught Paggad Bree dy haishbyney prowalys enney.
Ta ny ayrnyn ec cree ny cooish:
- dy beagh feme er prowalys enney ve ec troailtee choud's t'ad screeu stiagh ayn, as dy beagh shen son troailtee er chosh chammah's er-nyn-son ayns carbid, agh dy ve co-reiragh, nagh beagh feme er olteynyn y wirran jeeaghyn er prowalys enney ec dagh troailtagh.
- ayns aght co-reiragh, dy beagh shiartanse dy leih seyr veih taishbyney prowalys enney my vees ad oltey jeh brastyl er-lheh dy hroailtee, jeh'n lheid as paitçhyn, fir er-lheh gyn entreilys da sorçhyn cadjin dy prowalys enney, sleih ta troailt son oyryn lhee as lesh feme er cooney.
- bentyn da sorçhyn dy phrowalys enney yinnagh ny treealtyssyn soiaghey jeh, dy beagh rolley jeant jeu, as myr yn aght cadjin femoil, dy jinnagh ad goaill stiagh photograph, ny, mannagh vel shen possible, kuse dy ghocamadyn elley vees cooidjagh soilshaghey magh enn er-nyn-son gyn prowalys enney photographagh.
Ta'n treealtys cur shoh myr currym er y cholught myr conaant son hroailt, 'naght cheddin as vees ry yannoo dy cadjin liorish ny lhuingyssyn aer as liorish shiartanes dy obbreyderyn baatey assaig ayns ardyn elley. Lesh shoh jannoo seose paart jeh'n chonaant son troailt, cha beagh feme er yn Rheynn Cooishyn Sthie dy chur er bun slattys ny fo-clattys noa bentyn da.
Ta'n Shirveishagh son Cooishyn Sthie, as Oltey yn Chiare as Feed son Middle, Jane Poole-Wilson, gra dy vel ad shirrey barelyn ec y traa t'ayn dy chooney lesh cummey treealtys co-reiragh vees coadey y theay agh vees freayll troailt neu-chramp. T'ee gra, lesh sleih eignit dy hanneydagh dy ymmyrkey prowalys enney as lesh scrutaghtyn dy eeraghey shen, dy vel shen jannoo seose aghtyn jeantagh dy niartaghey ny saaseyn coadee ain noi kimmeeys reaghit, dy chooney lesh poleeney fondagh, as dy heet dy ve freggyrtagh rish yn Strateish er Jannoo Shickyr nyn Ellan, gyn cur er bun gurneilyn er arraghey stiagh çheusthie jeh'n Ard Cadjin son Troailt.
Ta Stiureyder Reiree y Phaggad Bree, Brian Thomson, gra, er-lesh veih çheu y cholught, dy vel eh red ennagh foddee ad fakin ayns aght politickagh as mastey'n theay dy vel eh red ennagh ta sleih cur eam er, as er-son y cholught neesht dy vel eh mie dy vel fys oc dy vel y peiagh bookit er y vaatey assaig y peiagh vees çheet stiagh ayn, myr shoh dy jean y colught soaighey jeh cre erbee vees eiyrtyssyn y cho-choyrle, as my vees feme orroo scrutaghey prowalyssyn enney, dy jean ad. T'eh gra, er-lesh er-son y cholught, dy beagh eh ny share myr sorçh dy scrutaght neu-reiltagh, shaghey scrutaghey dagh ooilley pheiagh er-lheh, agh er-lesh dy by chosoylagh eh dy vel feme ve ayn dy ymmyrkey prowalys enney y nhee ard scanshoil.
Hig kione er y cho-choyrle theayagh shoh yn 8 Mean Souree.
---oooOooo---
She fer oayllee y demographaght ta Oltey y Choonceil Slattyssagh, Paul Craine, as eh jannoo studeyrys jeh'n phobble, y staddystaght cochianglt rish, y cummey jeh as ny femeyn jeh son thieys as shirveishyn, as yn eiyrtys jeh er y tarmaynys. Er y gherrid ren eh clou studeyrys gys y date er pobble Vannin, as t'eh cur raaue dy vel traa doolaneagh eh bentyn da bishaghey 'sy phobble. Va coontey pobble interim jeant dy chur fys er stayd y phobble Jedoonee y 26 Mee Averil, as myr shoh bee fys s'noa ry gheddyn dy gerrid.
Ta Mnr Craine gra dy vel shin er n'gholl trooid traa doillee, agh ny t'er chaghlaa, shen dy jagh shin neesht trooid Brexit as eisht trooid y chreoighys tarmaynagh, y chreoighys argidoil, as dy vel ad shoh foast cur builley er Ellan Vannin, agh dy vel shen dy ghra, tra ta tarmaynys ain as gennid dy obbreeyn ayn, as dy vel shin jeeaghyn dy chur-lesh stiagh ayn obbreeyn veih çheumooie, nagh vel shin geddyn ad ayns earrooyn cho mooar veih'n Reeriaght Unnaneysit, as son shickyrys nagh vel shin cur-lesh stiagh ad veih'n Oarpey myr va shin, veih buill 'syn Oarpey Hiar – va'n Pholynn, y Vulgeyr, y Romaan lajer rish tammylt.
Ta Mnr Craine gra dy vel sleih nish çheet veih ny sodjey, as dy vel shoh, ayns aght, paart jeh'n jalloo mooar jeh ny va jeant ec Brexit 'sy Reeriaght Unnaneysit as ayns shoh neesht.
Ta Mnr Craine gra dy vel eh smooinaghtyn dy jean y census y vee shoh soilshaghey magh caghlaaghys smoo ayns kynney, as nagh vel doilleeid echey lesh shen, as dy bee paart dy leih çheet as dy bee eh anaasagh dy heet quail shiartanse dy leih, as caghlaays smoo ayns credjue, as reesht nagh vel doilleeid echey lesh shen. T'eh gra dy row Ellan Vannin, 'sy choontey phobble 2021, dy row yn sleih baghey ayns shoh ruggit ayns 172 çheer er-lheh, agh dy row shin erskyn 94% bane, as dy vel y corrillagh jeh shen anaasagh.
Ta Mnr Craine gra dy vel shen dy ghra dy vel eh orrin cur enn er dy vel feme er arraghey stiagh ayn, as er-lheh bentyn da cummey y phobble t'ayn nish, dy vel feme ain er obbreeyn, dy vel y lhiassaghey tarmaynagh ain goll er cumrail er coontey y gennid dy obbreeyn as dy nee doillee ta failley. T'eh gra dy jagh eh gys y Vargey ny Keimee ec y Villa Marina as dy row dagh failleyder v'eh loayrt rish ayns shen as jeeaghyn dy ailley, as dy row doilleeidyn oc kiart harrish kerrooyn, dy row eh anaasagh dy akin shen.
Ta Mnr Craine gra dy vel shin feme paart dy arraghey stiagh ayn, as dy vel feme ain er jeeaghyn er yn aght dy ghreinnaghey shen , as dy vel shen yn fa ta Oik Coonceil ny Shirveishee er ve jeeaghyn er saaseyn dy ghreinnaghey as saaseyn noi greinnaghey ve ayns Oik Coonceil ny Shirveishee – saaseyn dy ghreinnaghey as saaseyn noi greinnaghey bentyn da arraghey stiagh ayn, as jeeaghyn er y vun jeh shen.
Ta Mnr Craine gra red ennagh nagh vel mooarane ain jeh ec y traa t'ayn, shen arraghey stiagh ayn tra ta sleih çheet dy ve nyn daaue. T'eh gra foddee dy vel caghlaa er jeet er shen ayns yn 12 vee shoh chaie, as dy jean y coontey pobble noa soilshaghey magh vel shen yn aght, agh nagh vel shin er ve geddyn monney sleih arraghey stiagh ayn erskyn yn eash jeh 65, myr shoh dy vel shin geddyn sleih saa, y sleih ta garraghey stiagh dys shoh ny saa na'n sleih t'ayns shoh hannah, as dy vel shen fer jeh ny vondeishyn jeh arraghey stiagh ayn.
Dimraa Mnr Craine Oik Coonceil ny Shirveishee, as ta'n Shirveishagh son shen, David Ashford, gra dy vel y coontey pobble cur fysseree lane-vunnidagh, nagh vel eh ynrican reiltys Ellan Vannin noadyr, agh dy vel eh son sheshaghtyn mooie 'sy cho-voodeeys ain, goaill stiagh thieyn dellal neesht, dy vel eh lhiggey dooin dy howse y pobble, ny caghlaaghyn ayrn jeh'n phobble, y cummey jeh lughtyn-thie, y reayn dy eash 'sy phobble, y clane demographaghys, dy bunnidagh, jeh'n Ellan ain as jeh'n chommynaght ain. T'eh gra, lesh yn ysseree shen, dy vod ad eisht plannal, cha nee ynrican son shirveishyn, agh dy yeeaghyn as dy yannoo faaishnys lesh kiartys cadjin er buill t'ad credjal bee feme er shirveishyn, cha nee ynrican ayns ny queig bleeaney shoh çheet, ayns ny 10 bleeaney shoh çheet, ayns ny 15 bleeaney shoh çheet.
Ta Mnr Ashford gra dy vod ad fakin neesht ny caghlaaghyn t'er jeet neayr's y clane coontey pobble shoh chaie va 2021, as dy vel shen cur daue cowrey vel feme er caghlaa reddyn beggan, vel reddyn as feme orroo caghlaa, vel reddyn noa as feme orroo goll er cur. T'eh gra dy vel fys echey mooie 'sy cho-voodeeys dellal dy vel ad jannoo ymmyd jeh neesht bentyn da ny shirveishyn ocsyn as ny thieyn dellal oc dy chummey aggyrt as ny t'ad credjal dy ve femoil ayns ny kuse dy vleeantyn shoh çheet.
Ga dy vel Far-inçhynaght ayn nish lesh ablid dy ronsaghey trooid ooilley ny stoyryn-data t'ec y reiltys bentyn da cummaltee Vannin, ta Mnr Ashford gra dy vel eh smooinaghtyn dy vel shin foddey veih shen lesh Far-inçhynaght, as dy vod Far-inçhynaght hene çheet dy ve fud-y-cheilley dy mooar ny keayrteyn as coontey dooble, as dy vel eh foddey ny share dy vel yn oardagh kiart ayn son loayrtys eddyr sleih. T'eh gra nagh vel y coontey pobble ass-date er chor erbee, dy vel eh foast fer jeh ny greienyn staddystaght s' feeuey t'ain ayns rieughid, as dy vel y coontey pobble interim shoh, 'syn ynnyd queig bleeaney veih'n clane coontey pobble shoh chaie as y nah clane coontey pobble, kiart cho scanshoil, dy vel eh cur fysseree baghtal 'syn un voayl dy chur stayd vees barrantoil rere y staddystaght.
Ta Mnr Ashford gra, my vees sleih goaill toshiaght er cur cooidjagh fysseree veih caghlaaghyn rheynn y reiltys, dy vod shen ve ny oardagh feer lauagh, dy vod eh ve ny oardagh as feme dy feer er crosh-scrutaghey er yn oyr dy vel feme er jannoo shickyr nagh vel ad coontey dooble fir er-lheh, ny jeeaghyn er fir er-lheh 'syn aght neu-chiart 'sy chummey jeh lughtyn-thie. T'eh gra dy vel shoh ny oardagh feer chleeir, dy nee oardagh aashagh eh son sleih dy ve cochianglt rish, as ny oardagh aashagh veih dy gheddyn y staddyssaght kiart.
Bentyn da'n doilleeid jeh goll trooid fysseree ec rheynnyn y reiltys, ta Mnr Ashford cur sampleyr veih'n traa echey myr Shirveishagh son Slaynt as Kiarail y Theay, as dy row yn earroo dy leih er rollaghyn ny fir-lhee ayns rieughid ny syrjey na'n pobble, vees soilshaghey magh dy baghtal dy row doilleeid ayns shen lesh gaueyn nagh row reddyn jeant dooble goll er glenney magh, as myr shoh dy ren ad goaill ayns laue obbyr dy gholl trooid rollaghyn ny fir-lhee dy chur eab er geddyn ad ayns rieughid rere y chorrillagh dy row ad ny s'kiartey.
Ta Mnr Ashford gra dy vel y coontey pobble dy feer goll trooid ymmodee sheshaghtyn elley neesht, as trooid caghlaaghyn settyn data, as dy vod eh anchoodaghey anoonidyn ayns settyn data elley neesht, agh dy vel y red lane femoil, shen dy vel sleih goaill ayrn ayn, er yn oyr dy vel dy chooilley pheiagh er-lheh jeh scansh bentyn da'n choontey pobble.
Va £400,000 currit ayns y chlaare argidoil mleeaney dy chummal y coontey pobble interim shoh. Haink eh magh ayns y choontey pobble son 2021 dy row 84,069 dy chummaltee 'syn Ellan.
